Kể từ năm 2014, yêu cầu cấp thiết về việc vô hiệu hóa các phương tiện bay không người lái (UAV) từ phía Nga đã trở thành động lực mạnh mẽ giúp Ukraine thúc đẩy nghiên cứu và chế tạo hàng loạt giải pháp tác chiến điện tử (EW) tiên tiến. Đa phần các thiết bị này được phát triển bởi các doanh nghiệp tư nhân như Infozahyst, Kvertus, Cascade Systems hay Proximus, đồng thời nhận được sự hậu thuẫn thông qua nền tảng công nghệ quốc phòng Brave1.
Kiến trúc phân tầng và khả năng thích ứng linh hoạt của mạng lưới tác chiến điện tử
Các giải pháp này được tổ chức thành một cấu trúc đa tầng rõ rệt, phục vụ từng mục đích cụ thể bao gồm bảo vệ trực tiếp cho các binh sĩ trên chiến trường, bao phủ phạm vi chiến thuật trong bán kính vài chục kilomet, và cuối cùng là thiết lập lá chắn chiến lược bảo vệ các đô thị lớn cùng những hạ tầng trọng yếu.
Một trong những ưu thế vượt trội nhất của các thiết bị này là khả năng cập nhật cấu hình phần mềm và các mô-đun tần số với tốc độ nhanh chóng, thường xuyên theo từng tuần, dựa trên các dữ liệu tín hiệu thực tế thu thập được trực tiếp từ tiền tuyến.
Hệ thống tác chiến điện tử Bukovel-AD và năng lực áp đảo tín hiệu
Đứng hàng đầu trong số các giải pháp lâu năm và đã trải qua nhiều thử thách thực chiến khắc nghiệt là hệ thống Bukovel-AD do Proximus phát triển. Thiết bị này chuyên thực hiện nhiệm vụ dò tìm UAV thông qua việc thu bắt tín hiệu vô tuyến (RF) thụ động nằm trong dải tần số từ khoảng 290 đến 6000 MHz. Khả năng phát hiện mục tiêu của thiết bị đạt khoảng từ 70 đến 100 kilomet đối với các dòng drone trinh sát cỡ trung như Orlan-10, và trong khoảng 3 đến 6 kilomet đối với các loại drone siêu nhỏ.
Bên cạnh đó, thiết bị này còn thể hiện hiệu suất vô hiệu hóa kênh điều khiển cùng đường truyền dữ liệu trong một phạm vi bán kính từ 15 đến 20 kilomet. Hơn thế nữa, hệ thống còn có khả năng gây nhiễu hoặc phát tín hiệu giả mạo GNSS (bao gồm GPS, GLONASS, BeiDou và Galileo) ở các cự ly xa hơn, với khả năng gây nhiễu đạt 35 kilomet và giả tín hiệu lên tới 70 kilomet tùy thuộc vào từng phiên bản cụ thể.
Sở hữu công suất vận hành cho mỗi kênh từ 20 W trở lên, thiết bị này hỗ trợ tối đa 11 kênh hoạt động đồng thời cùng một lúc. Model Bukovel-AD có tính cơ động cao khi dễ dàng lắp đặt trên các dòng xe tải nhẹ hoặc khung giá đỡ cố định, chỉ mất khoảng hai phút để hoàn tất quá trình triển khai và sẵn sàng vận hành liên tục.
Dựa trên các báo cáo tài liệu từ đơn vị chế tạo, trang thiết bị này đã hoàn thành xuất sắc hàng trăm chiến dịch thực tế và được lựa chọn xuất khẩu sang một số thị trường quốc tế.
Lá chắn chiến lược Pokrova và vai trò cốt lõi của hệ thống Lima
Ở tầng phòng thủ mang tầm vóc chiến lược, mạng lưới mang tên Pokrova chính thức đi vào hoạt động từ đầu năm 2024 đã khẳng định vị thế như một bức tường điện tử bảo vệ toàn quốc. Thay vì chỉ tạo ra các dạng nhiễu tín hiệu thông thường, Pokrova tập trung vào phương thức giả mạo tín hiệu (spoof), tức là tiêm nhiễm các tọa độ sai lệch vào trong bộ thu dẫn đường của các loại UAV Shahed, tên lửa hành trình cũng như một số dòng tên lửa đạn đạo.
Nhờ giải pháp này, các mục tiêu bay bị lệch hướng đi hàng kilomet, dẫn đến việc rơi xuống những khu vực đất trống hoặc hoàn toàn mất khả năng kiểm soát. Theo chia sẻ từ chỉ huy đơn vị Night Watch mang biệt danh Alkhimik, trong giai đoạn 2025-2026, hơn 90% hiệu quả hoạt động của Pokrova bắt nguồn từ hệ thống Lima do Cascade Systems chế tạo.
Thiết bị Lima tích hợp đồng thời ba phương thức gồm gây nhiễu chủ động (jam), giả mạo tọa độ tín hiệu (spoof) và thực hiện các đòn tấn công số hóa trực tiếp vào bộ thu tín hiệu. Khi tín hiệu từ vệ tinh bị cắt đứt hoàn toàn, vũ khí đối phương buộc phải chuyển sang chế độ dẫn đường quán tính, vốn có mức sai số tự nhiên khoảng 2 kilomet cho mỗi 100 kilomet hành trình bay.
Thông qua công nghệ của mình, Lima khuếch đại mức sai số này lên đáng kể bằng cách đánh lừa vũ khí bay đến các tọa độ sai lệch lớn hơn nữa. Đơn vị sản xuất cho hay họ đã bàn giao hơn 400 tổ hợp, với đơn giá mỗi hệ thống rơi vào khoảng 3 triệu hryvnia.
Để đảm bảo an toàn phòng thủ cho một đô thị có quy mô lớn, nhà chức trách cần huy động từ 30 đến 100 tổ hợp thiết bị, với tổng kinh phí đầu tư tương đương giá trị của một quả tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3. Các báo cáo thực tế cho thấy hệ thống Lima đã đóng góp công sức lớn trong việc vô hiệu hóa hơn 20.000 lượt UAV Shahed cùng hàng chục tên lửa các loại trong khoảng thời gian 18 tháng vận hành.
Phức hợp Atlas và giải pháp chống FPV trên tuyến đầu
Nhằm đáp ứng yêu cầu phòng thủ tuyến đầu trước các dòng drone góc nhìn thứ nhất (FPV), công ty Kvertus đã nghiên cứu và phát triển phức hợp mang tên Atlas, là sự kết hợp ăn ý giữa trạm trinh sát điện tử MS Azimuth và thiết bị gây nhiễu thông minh Mirage.
Trạm trạm trinh sát Azimuth thực hiện việc quét toàn bộ dải phổ từ 30 đến 6000 MHz theo phương thức thụ động, giúp nhận diện sự hiện diện của UAV cùng các trạm điều khiển từ khoảng cách xa tới 30 kilomet, đồng thời có khả năng theo dõi đồng thời tối đa 100 nguồn phát tín hiệu khác nhau.
Trong khi đó, thiết bị Mirage đóng vai trò là một hệ thống mang thiết kế mô-đun bao phủ dải tần từ 300 đến 6000 MHz, tạo ra các dạng nhiễu thông minh thay vì chỉ dùng nhiễu trắng thông thường. Hệ thống antenna định hướng của thiết bị này đạt tầm hoạt động 30 kilomet, còn loại đa hướng đạt khoảng 5 đến 8 kilomet.
Toàn bộ tổ hợp tiêu thụ lượng điện năng ở mức thấp và có khả năng tự động kích hoạt thông qua việc tiếp nhận dữ liệu định vị từ trạm Azimuth.
Định hướng dài hạn của dự án Atlas là thiết lập hàng nghìn trạm thiết bị trải dài dọc theo hơn 1.300 kilomet chiều dài mặt trận, đồng thời cho phép người vận hành quản lý tập trung toàn bộ hệ thống chỉ thông qua một màn hình hiển thị duy nhất.
Hệ thống Jupiter và định hướng công nghệ tác chiến điện tử tương lai
Để bổ sung sức mạnh cho cấp sư đoàn, nhà sản xuất Infozahyst đã giới thiệu giải pháp Jupiter, đây là một hệ thống di động chuyên gây nhiễu thông tin liên lạc băng tần VHF với mức công suất đạt khoảng 5 kW cùng bán kính hiệu quả vươn tới 30 kilomet.
Thiết bị này đã thực tế tham gia chiến dịch tại các khu vực Avdiivka và Kursk. Phiên bản nâng cấp Mercury được lắp đặt trực tiếp trên khung gầm xe bọc thép MT-LBu đã cải tiến, đi kèm hệ thống lưới chống drone nhằm hỗ trợ tối đa cho các đơn vị bộ binh tiến công ở khu vực sát tiền tuyến.
Các công nghệ cốt lõi hiện nay đều tập trung vào cấu trúc mô-đun, công nghệ vô tuyến định nghĩa bằng phần mềm (SDR) cùng khả năng giả mạo tín hiệu thông minh. Ưu điểm nổi bật nhất của hướng đi này nằm ở chi phí sản xuất thấp, thời gian chế tạo nhanh chóng và khả năng cập nhật bám sát diễn biến thực tế chiến trường, giúp lực lượng phòng thủ kịp thời thích ứng trước các biến thể mới của drone đối phương như việc gia tăng antenna CRPA hay liên tục thay đổi tần số hoạt động.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam: Trong bối cảnh hạ tầng mạng và viễn thông phát triển mạnh mẽ, việc ứng dụng các giải pháp phần cứng kết hợp mô-đun phần mềm linh hoạt như trong ngành tác chiến điện tử hiện đại là bài học lớn về khả năng thích ứng bảo mật. Đối với doanh nghiệp, việc bảo vệ hệ thống mạng trước các nguy cơ tấn công số đòi hỏi một kiến trúc mạng phân tầng, khả năng giám sát băng thông thời gian thực và phương án dự phòng tự động hóa cao tương tự như cách các hệ thống thông tin chiến lược vận hành.
Mặc dù công nghệ tác chiến điện tử không phải là một phép màu mang lại hiệu quả tuyệt đối và các đối tượng tấn công vẫn liên tục tìm cách thích nghi, nhưng những minh chứng từ thực tế chiến trường đã khẳng định rõ giá trị của công nghệ này khi vô hiệu hóa hàng nghìn mối nguy hiểm mà không cần tiêu tốn các loại đạn tên lửa đánh chặn đắt đỏ.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, hạ tầng viễn thông và bảo mật doanh nghiệp tối ưu nhất hiện nay, quý khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp với đội ngũ chuyên gia của TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận hỗ trợ kịp thời.
