Tác động của suy giảm dân số đến tiến trình đổi mới công nghệ
Trong một cuộc trao đổi với tờ Fortune vào đầu năm nay, ông James Liang, đồng sáng lập Trip.com, đã đưa ra nhận định quan trọng: "Chúng ta cần nguồn lực con người dồi dào hơn để duy trì dòng chảy sáng tạo. Đó chính là lý do tại sao vấn đề dân số và tỷ lệ sinh lại giữ vai trò thiết yếu. Nếu dân số tiếp tục đà suy giảm, không chỉ tiềm năng đổi mới bị đe dọa, mà chúng ta còn đối mặt với nguy cơ đánh mất quyền tự chủ trong chính các hoạt động sáng tạo công nghệ".
Quan điểm nêu trên là mảnh ghép quan trọng trong triết lý mà ông Liang gọi là "chủ nghĩa đổi mới" (innovationism). Đây là phương pháp tiếp cận ưu tiên công nghệ, gắn liền với các công trình nghiên cứu sâu rộng của ông về biến động nhân khẩu học và các yếu tố ảnh hưởng đến dân số.
Dưới góc nhìn của ông Liang, một dân số quy mô lớn sẽ tạo ra nền tảng nhân lực hùng hậu hơn cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), từ đó thúc đẩy năng suất sáng chế và những đột phá công nghệ. Ông nhấn mạnh: "Ở tầm vĩ mô, tổng lượng nhân sự tham gia vào nghiên cứu và phát triển chính là yếu tố quyết định số lượng bằng sáng chế cũng như khối lượng tri thức công nghệ mà một xã hội có thể tích lũy và tạo ra".
Thực trạng khủng hoảng dân số tại châu Á
Những luận điểm của ông Liang được đưa ra trong bối cảnh các nền kinh tế lớn tại châu Á đang đứng trước áp lực nặng nề từ già hóa dân số và tỷ lệ sinh giảm sâu. Những số liệu đáng báo động bao gồm:
- Tại Trung Quốc, năm 2025 ghi nhận tỷ suất sinh giảm còn 5,63 trẻ trên 1.000 dân – mức thấp nhất kể từ năm 1949, dự báo dân số có thể tụt dưới mốc 1,25 tỷ người vào giữa thế kỷ này.
- Các nền kinh tế Đông Á đang đối mặt với tỷ lệ sinh dưới mức thay thế 2,1 con/phụ nữ.
- Nhật Bản và Hàn Quốc đã chuyển mình sang trạng thái "siêu già", khi nhóm dân số trên 65 tuổi chiếm hơn 20% tổng dân số.
- Nhiều quốc gia đang phát triển khác như Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Philippines và Ấn Độ cũng đang chứng kiến tình trạng tỷ lệ sinh giảm xuống thấp hơn ngưỡng thay thế cần thiết.
Hiệu quả của các chính sách khuyến khích sinh con
Dù chính phủ nhiều nước đã áp dụng đa dạng biện pháp như hỗ trợ tài chính, mở rộng nghỉ thai sản hay thúc đẩy kết nối xã hội, kết quả vẫn chưa thực sự khả quan. Đơn cử tại Hàn Quốc, dù tỷ lệ sinh đã cải thiện nhẹ từ 0,72 (năm 2023) lên 0,80 (năm 2025), khoảng cách đến ngưỡng ổn định vẫn còn rất xa.
Ông Liang nhận định rằng, mức chi ngân sách hiện tại cho các chính sách hỗ trợ gia đình là chưa đủ. Ước tính cho thấy, mỗi khoản đầu tư tương đương 1% GDP cho lĩnh vực này chỉ giúp tỷ lệ sinh tăng thêm 0,1 con/phụ nữ. Theo đó, để tăng thêm 1 con – mức cần thiết để ổn định dân số – chính phủ các nước có thể phải đầu tư khoảng 10% GDP. Mặc dù con số này nghe có vẻ lớn, nhưng với nền kinh tế Trung Quốc, nó chỉ bằng giá trị của khoảng hai năm tăng trưởng.
Góc nhìn từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam
Nhận định về bài toán nhân lực trong ngành viễn thông, các chuyên gia tại TTC Việt Nam cho rằng sự thiếu hụt lao động trẻ do biến động nhân khẩu học không chỉ gây khó khăn cho kinh tế vĩ mô mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến lộ trình triển khai hạ tầng mạng lưới. Khi lực lượng lao động suy giảm, việc đẩy mạnh các giải pháp tự động hóa, tối ưu hóa quy trình điều khiển từ xa và ứng dụng AI vào quản trị hệ thống viễn thông trở thành con đường tất yếu để duy trì chất lượng dịch vụ thay vì chỉ dựa vào nguồn nhân lực truyền thống. Đây là xu hướng mà các doanh nghiệp công nghệ cần đón đầu ngay từ bây giờ.
Giải pháp từ doanh nghiệp và những tranh luận mở
Ông Liang đề xuất các giải pháp mang tính thực tế như hỗ trợ tài chính trực tiếp, tăng cường hệ thống nhà trẻ, môi trường làm việc linh hoạt và giảm tải áp lực giáo dục. Bản thân Trip.com cũng tiên phong trong việc hỗ trợ nhân viên thông qua trợ cấp giáo dục, cung cấp dịch vụ taxi miễn phí cho thai phụ, chi trả một phần chi phí hiếm muộn, trữ đông trứng và hỗ trợ tài chính cho trẻ em của nhân viên đến năm 5 tuổi.
Tuy nhiên, các quan điểm của ông Liang cũng vấp phải những ý kiến trái chiều từ giới chuyên gia. Các học giả như Daron Acemoglu và David Autor cho rằng dân số già hóa có thể là động lực thúc đẩy tự động hóa. Trong khi đó, nhà kinh tế Claudia Goldin nhấn mạnh về sự bất bình đẳng trong phân công việc nhà giữa nam và nữ. Ông Liang bác bỏ ý kiến cho rằng phụ nữ nên rút lui khỏi công việc, đồng thời khẳng định AI cần sự kết hợp với trí tuệ con người, bởi "nếu AI đảm nhận hầu hết công việc, câu hỏi lớn nhất là con người sẽ đóng vai trò gì trong tương lai?".
Để được tư vấn và triển khai các giải pháp mạng, viễn thông hiện đại nhất, tối ưu cho nhu cầu doanh nghiệp của bạn, hãy liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia tại TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận được hỗ trợ chuyên sâu và kịp thời.
