Hệ thống tên lửa phòng không 3rd Khordad, còn được biết đến với tên gọi Sevom Khordad, là một thành tựu do chính ngành công nghiệp quốc phòng Iran nghiên cứu và chế tạo hoàn toàn trong nước. Tổ hợp này đã ghi dấu ấn mạnh mẽ trên trường quốc tế khi lập chiến công thực chiến xuất sắc bằng việc bắn hạ máy bay không người lái chiến lược RQ-4 Global Hawk của lực lượng Mỹ vào năm 2019.
Nguồn gốc và đặc điểm thiết kế của tổ hợp 3rd Khordad
Dòng sản phẩm hệ thống tên lửa phòng không 3rd Khordad thuộc về họ các giải pháp phòng không Ra’ad do Iran sản xuất. Lần đầu tiên trang thiết bị này được giới thiệu trước công chúng là vào năm 2014, sau đó liên tục trải qua các đợt cải tiến công nghệ. Về bản chất, đây là một tổ hợp tên lửa phòng không di động đáp ứng phân khúc từ tầm trung đến tầm xa. Các nhà quan sát thường đặt lên bàn cân so sánh nó với dòng Buk-M2 của Nga dựa trên tư duy thiết kế tương đồng, nhưng đồng thời tổ hợp này cũng mang đậm dấu ấn sáng tạo công nghệ độc lập của quốc gia Trung Đông.
Hạt nhân công nghệ quan trọng nhất của hệ thống tên lửa phòng không 3rd Khordad nằm ở dòng xe chiến đấu TELAR. Thiết bị này có sự tích hợp đồng bộ giữa hệ thống radar dẫn bắn cùng bệ phóng tên lửa nằm chung trên một bộ khung gầm xe tải ba trục duy nhất. Bộ phận radar đóng vai trò chủ chốt là loại mảng pha chủ động AESA vận hành trên băng tần X. Thiết bị này mang lại khả năng phát hiện cùng lúc khoảng 100 mục tiêu khác nhau, đồng thời hỗ trợ theo dõi và dẫn bắn tối đa cho 4 mục tiêu cùng một thời điểm, trong đó mỗi mục tiêu có thể được khóa mục tiêu bằng hai quả đạn tên lửa đi kèm.
Khả năng cơ động và cơ chế vận hành hỏa lực
Nhờ việc tích hợp trực tiếp cụm radar và bệ phóng trên cùng một phương tiện vận chuyển, hệ thống 3rd Khordad sở hữu thời gian triển khai cực kỳ nhanh chóng. Chiến thuật cốt lõi của tổ hợp này là bắn xong rồi di chuyển ngay lập tức nhằm vô hiệu hóa các đòn phản kích từ đối phương, rất phù hợp với phương thức tác chiến phòng thủ cơ động có nhịp độ cao. Về phần hỏa lực tấn công, hệ thống 3rd Khordad sử dụng các dòng đạn tên lửa nhiên liệu rắn thuộc họ Taer-2 cùng với biến thể nâng cấp Taer-2B.
Phạm vi bắn hiệu quả của cấu hình cơ bản dao động trong khoảng từ 50 đến 100 km, trong khi độ cao trần đánh chặn có thể với tới từ 25 đến 30 km. Ngoài ra, tổ hợp này còn có khả năng tương thích linh hoạt với các dòng tên lửa khác như Sayyad-2 và Sayyad-3, qua đó giúp mở rộng cự ly tác chiến lên đến 150 km tùy thuộc vào từng biến thể cụ thể. Một số tài liệu gần đây cũng đề cập đến sự xuất hiện của biến thể Taer-3 với thông số tầm bắn xa ước tính đạt mốc 200 km. Mỗi phương tiện TELAR có sức chứa ba quả đạn luôn ở trạng thái sẵn sàng phóng.
Cấu trúc của một khẩu đội tiêu chuẩn sẽ bao gồm một xe TELAR kết hợp cùng hai xe phóng phụ trợ mang tên TEL, đưa tổng số đạn sẵn sàng khai hỏa lên con số chín quả. Xét ở quy mô cấp tiểu đoàn, biên chế sẽ bao gồm bốn khẩu đội đi kèm với hệ thống radar cảnh giới mang tên Bashir hoạt động trên băng tần S. Radar này sở hữu tầm bao quát phát hiện lên tới khoảng 350 km, góp phần xây dựng một vành đai bảo vệ kiên cố hơn và kết nối chặt chẽ vào hạ tầng mạng lưới phòng không toàn quốc.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Dưới góc độ chuyên môn về hạ tầng mạng và tích hợp hệ thống phức hợp, các kỹ sư của TTC Việt Nam đánh giá rằng thành công của 3rd Khordad không chỉ nằm ở cơ khí quốc phòng mà còn ở kiến trúc truyền thông dữ liệu thời gian thực (Real-time Data Communication). Việc đồng bộ hóa dữ liệu từ radar mảng pha AESA băng tần X đến các xe phóng TELAR đòi hỏi một băng thông truyền dẫn cực kỳ ổn định, có khả năng chống nhiễu điện tử (ECCM) cực cao trong điều kiện chiến tranh hiện đại. Đây cũng là bài toán cốt lõi mà các doanh nghiệp viễn thông và hạ tầng mạng phải giải quyết khi xây dựng các hệ thống giám sát và điều khiển trung tâm quy mô lớn.
Hiệu suất chiến đấu thực tế và năng lực đánh chặn mục tiêu
Xét về khía cạnh nhiệm vụ chiến đấu, hệ thống 3rd Khordad được định hình để đương đầu với các thế hệ máy bay chiến đấu tối tân, các loại phi cơ không người lái trinh sát lẫn tấn công hoạt động ở độ cao lớn, tên lửa hành trình hiện đại cũng như các dòng bom thông minh dẫn đường. Dấu mốc lịch sử diễn ra vào ngày 20/6/2019 đã minh chứng rõ ràng cho hiệu quả thực chiến của vũ khí này, khi một tổ hợp 3rd Khordad thuộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã tiêu diệt thành công chiếc RQ-4 Global Hawk BAMS-D thuộc biên giới Hải quân Mỹ tại khu vực lân cận Eo biển Hormuz.
Mặc dù vẫn tồn tại những ý kiến tranh luận ngoại giao giữa Mỹ và Iran liên quan đến tọa độ chính xác của chiếc UAV tại thời điểm bị bắn rơi, sự kiện này đã chính thức đưa tên tuổi của hệ thống phòng không này vào danh sách các vũ khí đáng gờm trên toàn cầu. Tổ hợp 3rd Khordad có thể chuyển trạng thái sang chế độ sẵn sàng chiến đấu trong một khoảng thời gian rất ngắn, thường được ghi nhận là dưới 5 phút, đồng thời duy trì khả năng di chuyển linh hoạt nhờ hệ thống động cơ diesel mạnh mẽ.
Định hướng phát triển và vai trò trong hệ thống phòng không Iran
Nhìn nhận tổng thể, hệ thống 3rd Khordad phản ánh rõ nét nỗ lực tự chủ triệt để về công nghệ quốc phòng của Iran trong phân khúc khí tài phòng không tầm trung. Sự kết hợp thông minh giữa radar AESA trên cùng một xe phóng, ưu thế đa nhiệm đánh chặn nhiều mục tiêu cùng lúc cùng sự linh hoạt trong việc thay đổi chủng loại đạn đã biến tổ hợp này thành một mắt xích trọng yếu trong cấu trúc phòng không nhiều lớp của quốc gia này. Nó đóng vai trò bổ trợ đắc lực cho các hệ thống tầm xa hơn như Bavar-373 kết hợp cùng các tổ hợp phòng không tầm ngắn.
Dẫu vậy, phần lớn các thông số kỹ thuật hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên những công bố chính thức từ phía Iran và các phân tích kỹ thuật qua hình ảnh, video công khai. Hiệu suất hoạt động thực tế của khí tài này khi đặt trong môi trường bị tác chiến điện tử và nhiễu sóng nặng nề, hoặc khi phải đối phó với những đối thủ có năng lực tấn công mạng lưới mạnh vẫn cần thêm các nguồn dữ liệu kiểm chứng độc lập để đưa ra những đánh giá chuẩn xác nhất. Tuy nhiên, với bề dày thành tích chiến đấu thực tế cùng năng lực tự chủ sản xuất nội địa, hệ thống 3rd Khordad vẫn giữ vững vị thế là xương sống của lực lượng phòng không thuộc IRGC, góp phần đáng kể vào năng lực bảo vệ chủ quyền không phận của Iran.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, hạ tầng viễn thông chuyên sâu và các hệ thống công nghệ thông tin tiên tiến, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia của TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận được sự hỗ trợ tận tâm và chuyên nghiệp nhất.
