Tại bước thanh toán của một đơn hàng trị giá 111.860 đồng trên nền tảng Shopee, phần “Phương thức vận chuyển” hiển thị một tùy chọn mặc định là “Nhanh”, kèm theo mốc thời gian nhận hàng dự kiến kéo dài từ ngày 31/7 đến ngày 3/8 cùng mức phí được hỗ trợ từ 16.500 đồng về mức 0 đồng. Ngay sát phía dưới, người tiêu dùng chỉ cần kiểm tra lại tổng số tiền và bấm vào nút “Đặt hàng” để kết thúc quy trình.
Đó được xem là quy trình mua sắm trực tuyến quen thuộc nhất của phần lớn khách hàng hiện nay. Họ tiến hành chọn lựa sản phẩm, áp dụng các mã giảm giá, quan sát thấy cước phí vận chuyển hiển thị bằng 0 đồng và nhanh chóng hoàn tất thanh toán. Khi mốc thời gian giao nhận đã đáp ứng được nhu cầu và chi phí vận chuyển đã được miễn hoàn toàn, người mua gần như không có bất kỳ lý do thiết thực nào để mất công mở thêm mục lựa chọn phương thức vận chuyển.
Tuy nhiên, ẩn sau dòng chữ “Nhanh” tưởng chừng đơn giản đó lại là một danh sách dài các nhà cung cấp dịch vụ logistics khác nhau đang chờ được kích hoạt.
Muốn tiếp cận danh sách này, khách hàng bắt buộc phải thực hiện chuỗi thao tác phức tạp: bấm “Xem tất cả” ở mục phương thức vận chuyển, chuyển hướng sang giao diện mới, chọn “Lựa chọn vận chuyển”, tiếp tục nhấn “Thay đổi”, rồi mới có thể nhìn thấy các phương án như SPX Express cùng một số đơn vị vận tải khác. Đáng chú ý, một số tùy chọn bị mờ đi do không tương thích với địa chỉ lấy hàng hoặc hệ thống không tìm thấy dịch vụ hỗ trợ, chẳng hạn như VNPost nhanh, Ninja Van hay Giao hàng nhanh.
Trong khi đó, giải pháp hiển thị mặc định từ đầu vẫn là “Phân bổ bởi hệ thống”. Quyền chủ động lựa chọn trên thực tế vẫn hiện hữu, thế nhưng câu hỏi đặt ra là có bao nhiêu người tiêu dùng sẵn sàng vượt qua chuỗi thao tác rườm rà này để tận dụng nó?
Quyền lợi mới trên sàn thương mại điện tử nhưng ít người biết tới
Căn cứ theo Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, nhiều nguyên tắc mới đã được ban hành nhằm mục đích gia tăng quyền lựa chọn dịch vụ hỗ trợ cho người mua sắm trên các nền tảng số.
Cụ thể, khi các nền tảng thương mại điện tử trung gian tiến hành hợp tác cùng những tổ chức cung ứng dịch vụ logistics, đơn vị chủ quản nền tảng có trách nhiệm công khai minh bạch thông tin, hiển thị đầy đủ tên tuổi của các tổ chức này và trao quyền cho người mua tự do chọn lựa đơn vị cung ứng phù hợp nhất.
Điểm cải tiến đáng chú ý nằm ở chỗ khách hàng không chỉ dừng lại ở việc chọn lựa loại hình vận chuyển chung chung như “nhanh”, “tiết kiệm” hay “hỏa tốc”, mà còn có quyềnchỉ định trực tiếp doanh nghiệp chịu trách nhiệm vận chuyển đơn hàng thay vì phó mặc cho người bán hay hệ thống tự động phân bổ như trước kia. Quyền lợi này tạo điều kiện để người mua cân nhắc dựa trên lịch sử trải nghiệm cá nhân, năng lực mạng lưới giao nhận tại từng khu vực, mức độ thuận tiện khi liên lạc với shipper, chất lượng giải quyết khiếu nại hoặc các điều khoản bồi thường của từng hãng vận chuyển cụ thể.
Mặc dù vậy, sự tồn tại của một tính năng kỹ thuật trên hệ thống không đồng nghĩa với việc tính năng đó sẽ tự động trở thành một phần cốt lõi trong quyết định mua sắm của người dùng.
Đơn cử như tại TikTok Shop, giao diện thanh toán thậm chí không tích hợp nút bấm cho phép khách hàng tự chọn doanh nghiệp vận chuyển. Theo tài liệu hướng dẫn chính thức dành cho nhà bán hàng trên TikTok Shop cập nhật vào tháng 4/2026, đối với các đơn hàng áp dụng hình thức “Vận chuyển qua nền tảng”, người bán hoàn toàn không có quyền tự ý chọn đơn vị vận chuyển mà toàn bộ quy trình quản lý và chỉ định doanh nghiệp vận chuyển sẽ do nền tảng nắm giữ.
Từ góc độ lý thuyết “có quyền chọn” đến thực tế “có thể chọn”
Qua trải nghiệm thực tế trên nền tảng Shopee, giao diện chính thức không hề trình bày trực tiếp tên của doanh nghiệp đang thực hiện việc luân chuyển hàng hóa. Khách hàng bắt buộc phải chủ động đào sâu qua nhiều bước trung gian mới tìm thấy danh mục nhà vận chuyển. Đây không phải là một thao tác bắt buộc nhằm hoàn thành giao dịch mà chỉ đóng vai trò như một nhánh phụ nằm ngoài luồng trải nghiệm mua sắm tối ưu nhất.
Đối với phần lớn người tiêu dùng, nhất là trong những đơn hàng có giá trị thấp, sự chênh lệch giữa các đơn vị vận chuyển không đủ sức tạo ra động lực để họ tốn thêm thời gian tìm hiểu. Khi mọi phương án đều đồng loạt áp dụng mức cước phí 0 đồng, lợi ích kinh tế thực tế từ việc thay đổi nhà vận chuyển hầu như không xuất hiện. Hệ quả là hệ thống không cần thiết phải ngăn cản người dùng lựa chọn, chỉ cần cấu hình tùy chọn mặc định trở nên thuận tiện hơn hẳn, đại đa số giao dịch vẫn sẽ đi theo lối mòn cũ.
Nói cách khác, xét trên khía cạnh kỹ thuật thì người mua hoàn toàn có quyền chọn, nhưng xét về mặt hành vi thực tế thì phương án do hệ thống phân bổ lại chiếm ưu thế tuyệt đối.
Góc nhìn từ chuyên gia kỹ thuật hạ tầng mạng và viễn thông
Nhận định từ các chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam, sự khác biệt này giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong ngành thương mại điện tử, nơi các hệ thống nền tảng luôn tối ưu hóa số lượng thao tác nhằm rút ngắn tối đa khoảng thời gian từ lúc khách hàng quan sát sản phẩm cho đến khi bấm nút đặt hàng. Bất kỳ bước phát sinh nào cũng có nguy cơ làm sụt giảm tỷ lệ hoàn thành giao dịch tổng thể. Vì lý do đó, người tiêu dùng đã hình thành thói quen chấp nhận những thiết lập sẵn có của hệ thống, miễn là mức giá cuối cùng hợp lý và tiến độ giao hàng nằm trong giới hạn chấp nhận được.
Nhiều chuyên gia cho rằng quyền lựa chọn của người dùng không nên chỉ được đo lường qua số lượng nhà cung cấp mà nền tảng liệt kê trên danh sách. Vấn đề cốt lõi cần xem xét là các đơn vị đó có thực sự được tiếp cận khách hàng trong một môi trường cạnh tranh bình đẳng hay không.
Thêm vào đó, một thiết kế giao diện thân thiện không nhất thiết bắt người mua phải trải qua quá nhiều tầng bước phức tạp. Nền tảng hoàn toàn đủ khả năng hiển thị ngay lập tức tên đơn vị vận chuyển được phân bổ bên cạnh các thông số về thời gian và chi phí, đồng thời bố trí nút lệnh “Đổi đơn vị vận chuyển” ở khu vực dễ nhận diện nhất.
Ngay khi mở bảng danh sách, người dùng phải được tiếp cận các phương án trên cùng một tiêu chuẩn thông tin rõ ràng, bao gồm tên thương hiệu, mức phí sau khi áp dụng ưu đãi, ngày nhận hàng dự kiến cùng các điều khoản quan trọng khác. Giải pháp do hệ thống đề xuất vẫn có thể duy trì, nhưng không nên đẩy các sự lựa chọn khác vào trạng thái gần như vô hình.
Dưới góc nhìn của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics, quan điểm chung cho rằng các nền tảng thương mại điện tử chỉ nên đóng vai trò là cầu nối trung gian, trong khi các điều khoản giao dịch cụ thể nên thuộc về quyền thỏa thuận trực tiếp giữa người mua và người bán hàng.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp hạ tầng mạng, viễn thông và hệ thống số tối ưu cho doanh nghiệp, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với TTC Việt Nam qua website ttcvn.net hoặc hotline chính thức để nhận hỗ trợ nhanh chóng từ đội ngũ chuyên gia hàng đầu.
