Dư luận quốc tế từng chứng kiến một bước ngoặt lớn trong công nghệ quân sự khi các khí tài nội địa của Tehran lập nên chiến công vang dội trên không phận vùng Vịnh. Trong số các vũ khí đó, hệ thống tên lửa phòng không 3rd Khordad, còn được biết đến với tên gọi Sevom Khordad, nổi lên như một biểu tượng cho sự tự chủ về công nghệ quốc phòng của quốc gia Trung Đông này. Tổ hợp này đã khẳng định được năng lực chiến đấu thực tế vô cùng đáng gờm thông qua sự kiện tiêu diệt thành công chiếc máy bay không người lái chiến lược tối tân RQ-4 Global Hawk của lực lượng Mỹ vào năm 2019.
Nguồn gốc phát triển và thiết kế cơ động của tổ hợp Ra’ad
Được định hình là một nhánh phát triển thuộc dòng họ các hệ thống phòng không Ra’ad do Iran tự nghiên cứu và chế tạo, hệ thống tên lửa phòng không 3rd Khordad xuất hiện lần đầu trước công chúng vào năm 2014 và từ đó đến nay liên tục nhận được các gói nâng cấp mạnh mẽ. Về mặt phân khúc, đây là một tổ hợp phòng không di động đảm nhiệm phân khúc từ tầm trung cho đến tầm xa. Khái niệm thiết kế của nó gợi nhớ đến hệ thống Buk-M2 do Nga sản xuất, tuy nhiên các kỹ sư Iran đã thổi hồn vào đó những giải pháp kỹ thuật mang đậm dấu ấn tự lực cánh sinh.
Điểm mấu chốt cấu thành nên sức mạnh của hệ thống tên lửa phòng không 3rd Khordad chính là phương tiện chiến đấu TELAR. Xe vận tải kiêm bệ phóng và radar này sử dụng khung gầm xe tải ba trục chắc chắn, cho phép tích hợp trọn vẹn cả hệ thống radar dẫn bắn lẫn các ống phóng đạn tên lửa ngay trên cùng một thân xe duy nhất. Nhờ sự tích hợp đồng bộ này, tổ hợp có khả năng rút ngắn tối đa thời gian triển khai trận địa, thực hiện nhanh gọn chiến thuật "bắn rồi di chuyển" nhằm né tránh các đòn hỏa lực phản kích từ đối phương, rất phù hợp với yêu cầu tác chiến phòng thủ cơ động cao.
Hệ thống radar AESA và khả năng bám bắt mục tiêu vượt trội
Trái tim của hệ thống 3rd Khordad nằm ở trinh sát điện tử với chủng loại radar mảng pha chủ động AESA vận hành trên dải băng tần X. Thiết bị trinh sát này mang lại năng lực tìm kiếm vô cùng ấn tượng khi có thể phát hiện cùng lúc khoảng 100 mục tiêu khác nhau trên không. Không dừng lại ở đó, hệ thống còn hỗ trợ theo dõi đồng thời và dẫn bắn tối đa cho 4 mục tiêu riêng biệt, trong đó mỗi mục tiêu có thể được gán khẩu lệnh điều khiển bằng hai quả đạn tên lửa hướng thẳng tới mục đích tiêu diệt.
Về phần hỏa lực, hệ thống 3rd Khordad sử dụng chủ yếu các dòng tên lửa nhiên liệu rắn bao gồm họ Taer-2 cùng với biến thể nâng cấp Taer-2B. Biên độ hoạt động hiệu quả của cấu hình nguyên bản trải dài từ 50 km đến 100 km, trong khi trần đánh chặn có thể vươn tới độ cao từ 25 đến 30 km. Bên cạnh đó, tổ hợp còn có tính tương thích linh hoạt với các dòng tên lửa thuộc họ Sayyad-2 và Sayyad-3, giúp mở rộng tầm với xa hơn nữa, chạm mốc 150 km tùy theo từng phiên bản biến thể cụ thể.
Các tài liệu ghi nhận gần đây cũng hé lộ về sự tồn tại của biến thể Taer-3 với kỳ vọng vươn tầm bắn tối đa lên ngưỡng 200 km. Mỗi xe TELAR chuyên dụng sẽ mang theo ba quả đạn luôn trong trạng thái sẵn sàng phóng bất cứ lúc nào. Xét ở quy mô khẩu đội tiêu chuẩn, biên chế sẽ bao gồm một xe TELAR phối hợp cùng hai xe phóng tiếp đạn TEL, đưa tổng số đạn hỏa lực sẵn sàng khai hỏa lên con số chín quả. Khi được nâng cấp lên cấp độ tiểu đoàn, bốn khẩu đội này sẽ liên kết chặt chẽ với một trạm radar cảnh giới tầm xa Bashir hoạt động trên băng tần S, sở hữu tầm quét phát hiện mục tiêu xa tới khoảng 350 km, từ đó dệt nên một chiếc lưới phòng thủ rộng lớn và gắn kết đồng bộ vào toàn bộ mạng lưới phòng không quốc gia.
Thực chiến lịch sử và bài học từ góc nhìn kỹ thuật quân sự
Về năng lực chiến đấu thực tế, hệ thống 3rd Khordad được cấu trúc để vô hiệu hóa dải rộng các phương tiện tấn công đường không hiện đại, từ máy bay tiêm kích thế hệ mới, các loại UAV trinh sát kết hợp tấn công tầm cao, cho đến tên lửa hành trình hay các loại bom thông minh dẫn đường chính xác. Sự kiện diễn ra vào ngày 20 tháng 6 năm 2019 chính là cột mốc lịch sử xác thực năng lực chiến đấu thực chiến của khí tài này, khi một tổ hợp thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng đạn hạ gục chiếc UAV chiến lược RQ-4 Global Hawk BAMS-D thuộc biên giới trang bị của Hải quân Mỹ gần khu vực Eo biển Hormuz.
Mặc dù vẫn tồn tại những tranh cãi ngoại giao giữa Washington và Tehran xung quanh tọa độ chính xác của chiếc máy bay không người lái tại khoảnh khắc bị trúng đạn, sự cố này đã đưa tên tuổi của hệ thống phòng không nội địa Iran bước lên bản đồ vũ khí chiến lược toàn cầu. Thêm vào đó, thời gian chuẩn bị chiến đấu của hệ thống 3rd Khordad cực kỳ ngắn, thường được công bố là dưới 5 phút, kết hợp với khả năng di chuyển linh hoạt nhờ động cơ diesel mạnh mẽ.
Nhận định từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam: Xét trên bình diện tổng thể giải pháp tích hợp viễn thông và radar, hệ thống 3rd Khordad minh chứng cho bước tiến đáng nể của Iran trong việc tự chủ phần cứng quân sự. Việc gom nhóm radar AESA băng tần X và bệ phóng lên cùng một xe tải không chỉ tối ưu hóa thời gian triển khai mà còn đặt ra bài toán kinh điển về băng thông truyền dẫn dữ liệu thời gian thực và khả năng kháng nhiễu trong chiến tranh điện tử hiện đại. Đây là những bài học đắt giá về hạ tầng kết nối mà ngành công nghiệp mạng và viễn thông dân dụng lẫn quân sự đều phải chú trọng giải quyết.
Nhìn nhận một cách khách quan, hệ thống 3rd Khordad phản ánh rõ nét khát vọng tự lực tự cường về công nghệ quốc phòng của Iran trong phân khúc phòng không tầm trung. Việc khéo léo kết hợp trạm radar AESA trực tiếp trên xe phóng, năng lực xử lý đa mục tiêu cùng sự linh hoạt trong việc thay đổi các dòng đạn giúp tổ hợp này giữ vai trò là một mắt xích trọng yếu trong hệ thống phòng không nhiều tầng nhiều lớp của quốc gia này, đứng chung hàng ngũ bổ trợ cho các dòng vũ khí tầm xa như Bavar-373 cùng nhiều tổ hợp tầm ngắn khác.
Tuy vậy, phần lớn các thông số kỹ thuật cốt lõi hiện vẫn chủ yếu dựa trên nguồn tin công bố từ phía Iran cũng như các phân tích chuyên sâu qua hình ảnh, video trích xuất công khai. Hiệu suất vận hành thực tế của tổ hợp này khi phải đối mặt với môi trường tác chiến điện tử có mật độ gây nhiễu cực cao hoặc khi giao chiến với các đối thủ sở hữu năng lực áp chế mạng lưới toàn diện vẫn cần thêm các nguồn dữ liệu độc lập để đưa ra kết luận đánh giá thấu đáo nhất. Mặc dù vậy, với những chiến công đã được kiểm chứng trên chiến trường cùng nền tảng sản xuất trong nước vững chắc, hệ thống 3rd Khordad vẫn tiếp tục giữ vững vị thế là cột trụ xương sống của lực lượng phòng không IRGC, đóng góp thiết thực vào nhiệm vụ bảo vệ bầu trời của Iran.
(Theo armyrecognition.com, defencesecurityasia.com)
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, hạ tầng viễn thông chuyên sâu và các hệ thống kết nối dữ liệu an toàn, xin vui lòng liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia của TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận được sự hỗ trợ tận tâm và chuyên nghiệp nhất.
