Thực trạng đáng báo động về ảo giác "biết tuốt" do AI
Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, báo cáo từ Deloitte vào tháng 5/2024 khảo sát trên 11.900 người tại Đông Nam Á đã công bố những số liệu ấn tượng: khoảng 90% sinh viên và 72% người đi làm hiện nay đã từng trải nghiệm các công cụ AI tạo sinh. Đáng chú ý, dự báo cho thấy số lượng người ứng dụng công nghệ này vào công việc hàng ngày sẽ tăng trưởng đột biến 232% trong 5 năm kế tiếp.
AI giờ đây không chỉ nằm trong các kịch bản viễn tưởng mà đã len lỏi vào từng ngóc ngách của học tập và sản xuất, giúp tiết kiệm trung bình một ngày làm việc mỗi tuần cho người sử dụng. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi đó là một vấn đề nhức nhối: phần lớn các cấp quản lý không hề hay biết nhân viên của mình đang sử dụng AI, dẫn đến tình trạng sử dụng công nghệ một cách thiếu kiểm soát và thiếu minh bạch.
Về mặt kỹ thuật, AI vận hành dựa trên cơ chế xác suất thay vì các quy tắc chính xác tuyệt đối. Theo phân tích của Giáo sư Trần Thế Truyền - Trưởng bộ phận AI, Y tế và Khoa học tại Viện Trí tuệ Nhân tạo ứng dụng, Đại học Deakin (Australia), các công cụ như ChatGPT chỉ dừng lại ở mức mô phỏng lại lối hành văn của con người, hoàn toàn không có sự thấu hiểu sâu sắc đối với nội dung mà chúng tạo ra.
Tại hội thảo khoa học “AI: Hiểu để đồng hành” diễn ra ngày 2/7, Giáo sư Truyền đã cảnh báo: "Lệ thuộc quá mức vào các công cụ AI dễ tạo ra ảo giác rằng bản thân chúng ta đang nắm giữ mọi tri thức. Vì bản tính con người dễ tin vào những gì ngọt ngào và AI lại có khả năng trình bày rất thuyết phục, chúng ta rất dễ sa vào cái bẫy này". Ông nhấn mạnh, những lĩnh vực đòi hỏi độ chuẩn xác tuyệt đối như y tế hay tài chính sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực nặng nề nếu con người tin tưởng AI một cách mù quáng.
Hệ lụy của việc thiếu tư duy phản biện khi sử dụng AI
Trong bài diễn thuyết về đạo đức AI, Giáo sư Trần Thế Truyền cũng chỉ ra rằng người dùng thường tỏ ra hài lòng nhanh chóng với các kết quả có sẵn từ AI. Điều này tạo ra vẻ ngoài của sự hiểu biết nhưng thực tế người dùng lại bỏ qua quy trình tư duy cần thiết để nội hóa kiến thức.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Vũ Tất Thành thuộc Nhóm Chuyên môn Kỹ thuật Hệ thống và Mạng Máy tính, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, chia sẻ rằng hệ thống AI có cấu trúc cực kỳ tinh vi, trong khi người dùng lại đang tiếp cận chúng một cách chủ quan. Ông cảnh báo, khi ứng dụng AI vào những tình huống liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, những sai sót do ảo giác công nghệ gây ra là vô cùng nguy hiểm.
Góc nhìn chuyên gia từ TTC Việt Nam
Dưới góc độ kỹ thuật hạ tầng mạng, các chuyên gia của TTC Việt Nam nhận định: Việc lạm dụng AI mà thiếu đi nền tảng hạ tầng bảo mật vững chắc là một rủi ro tiềm ẩn cho doanh nghiệp. AI không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà còn là một phần của hệ sinh thái dữ liệu. Khi dữ liệu đầu vào hoặc cách thức truy vấn không được kiểm soát, kết quả nhận lại sẽ bị nhiễu. Do đó, việc xây dựng năng lực quản trị dữ liệu và kiểm soát mạng là yêu cầu bắt buộc để AI trở thành công cụ thực sự hữu ích, thay vì là một "cỗ máy tạo ảo giác" khiến doanh nghiệp mất phương hướng trong quá trình chuyển đổi số.
4 năng lực sinh tồn cốt lõi trong kỷ nguyên AI
Để đối mặt với tốc độ thay đổi chóng mặt khi AI có khả năng tạo ra sản phẩm hoàn thiện chỉ trong vài phút, người lao động cần trang bị 4 nhóm kỹ năng quan trọng để định vị lại giá trị bản thân như sau:
- Kỹ năng đặt bài toán và chịu trách nhiệm: Theo Giáo sư Huỳnh Thị Thanh Bình, đây là năng lực quan trọng nhất. Dù AI có hỗ trợ tốt trong khâu xử lý, nhưng việc định hình vấn đề và chịu trách nhiệm pháp lý, chuyên môn về kết quả cuối cùng phải thuộc về con người.
- Năng lực thẩm định và sở hữu tư duy chọn lọc: Khi tri thức trở nên miễn phí và sẵn có, giá trị con người nằm ở khả năng phân biệt cái gì tốt và đáng thực hiện. Thiếu tư duy phản biện, chúng ta dễ chọn sai hướng giải quyết dẫn đến kết quả vô nghĩa.
- Khả năng chống chọi và phục hồi (Resilience): Giáo sư Truyền coi đây là kỹ năng "rất con người". Trong môi trường công nghệ biến động, nếu không thể hồi phục sau những cú sốc về thay đổi công cụ, chúng ta dễ bị tụt hậu.
- Giữ vững động lực học tập suốt đời: Tiến sĩ Vũ Tất Thành nhấn mạnh, sự kết hợp hài hòa giữa việc học của con người (Human Learning) và khả năng học của máy (Machine Learning) là chìa khóa để tồn tại.
Để được tư vấn về các giải pháp mạng, hạ tầng số tối ưu và an toàn nhất cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên AI, hãy liên hệ ngay với TTC Việt Nam qua website ttcvn.net để nhận được sự hỗ trợ từ đội ngũ chuyên gia kỹ thuật hàng đầu.
