Hải quân Mỹ phối hợp cùng công ty công nghệ Shield AI vừa chính thức công bố nguồn vốn đầu tư tổng cộng lên tới 400 triệu USD dành cho dự án phát triển X-BAT. Đây là dòng máy bay chiến đấu không người lái ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) bậc cao, sở hữu khả năng cất và hạ cánh thẳng đứng (VTOL - Vertical Take-Off and Landing), cho phép vận hành linh hoạt mà không cần phụ thuộc vào hệ thống đường băng truyền thống.
Khoản tài trợ chiến lược và tiến độ phát triển dự án X-BAT
Nguồn lực tài chính cho dự án được huy động từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó Hải quân Mỹ đóng góp khoản ngân sách mới trị giá 150 triệu USD thông qua chương trình Defense Exportability Features. Phía Shield AI thực hiện đối ứng một khoản tương đương, kết hợp cùng nguồn vốn 50 triệu USD trước đó từ sáng kiến RIMES, Đơn vị Đổi mới Quốc phòng cùng nguồn vốn tự có của doanh nghiệp. Thông báo chính thức vào ngày 8/10/2026 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng, đẩy nhanh tiến độ để bước vào giai đoạn thử nghiệm bay ngay trong năm.
Đặc điểm thiết kế và thông số kỹ thuật ấn tượng của tiêm kích X-BAT
Dòng phi cơ không người lái X-BAT được định hình là một mẫu tiêm kích đa nhiệm tàng hình, sở hữu kích thước tối ưu và nhỏ gọn hơn đáng kể so với các dòng máy bay chiến đấu có người lái truyền thống. Cụ thể, thiết bị có sải cánh khoảng 11,9 mét và tổng chiều dài thân đạt xấp xỉ 7,9 mét. Các mục tiêu kỹ thuật được đặt ra cho dự án bao gồm tầm hoạt động lý thuyết đạt khoảng 3.700 km, trần bay vượt mức 15.240 mét cùng khả năng chịu tải trọng cơ động lớn hơn 4G.
Xét về khía cạnh không gian triển khai, cứ ba chiếc X-BAT thì chỉ chiếm diện tích boong tàu tương đương với một chiến đấu cơ truyền thống có phi công. Điều này giúp gia tăng mạnh mẽ mật độ phương tiện chiến đấu trên các tàu sân bay hoặc tàu đổ bộ phù hợp. Nhờ công nghệ cất hạ cánh thẳng đứng VTOL, dòng máy bay này có thể xuất phát từ nhiều dạng địa hình phức tạp như tàu chiến mặt nước, các hòn đảo xa bờ hoặc những vị trí tiền tiêu bị hạn chế hạ tầng hàng không, qua đó giảm thiểu mức độ lệ thuộc vào các căn cứ cố định vốn dễ trở thành mục tiêu tấn công của tên lửa tầm xa.
Hệ thống động lực và phần mềm điều khiển tự chủ Hivemind
Cung cấp sức mạnh vận hành cho X-BAT là khối động cơ phản lực GE Aerospace F110-GE-129E, kết hợp cùng hệ thống vòi phun chuyên dụng có khả năng thay đổi hướng lực đẩy linh hoạt. Cấu hình này tạo điều kiện thuận lợi cho chế độ bay thẳng đứng, đồng thời vẫn bảo đảm hiệu suất hành trình tối ưu tương đương các dòng động cơ tiêm kích hạng nặng. Đây vốn là một bài toán kỹ thuật rất phức tạp khi phải tìm ra điểm cân bằng hoàn hảo giữa lực đẩy lớn để cất cánh thẳng đứng, trọng lượng vũ khí mang theo và mức độ tiêu thụ nhiên liệu trên các hải trình dài.
Đảm nhận vai trò "bộ não" điều khiển cho toàn bộ hệ thống là phần mềm tự chủ mang tên Hivemind do đội ngũ Shield AI tự nghiên cứu và phát triển. Phần mềm này đóng vai trò như một phi công AI thực thụ, chịu trách nhiệm thực hiện các thao tác điều hướng, đưa ra quyết định chiến thuật theo tình huống thực tế và phối hợp nhịp nhàng giữa các phương tiện trong cùng một đội hình bay. Hệ thống được tối ưu hóa để hoạt động trơn tru ngay cả trong môi trường tác chiến điện tử bị nhiễu tín hiệu GPS hoặc mất kết nối thông tin, từ đó giảm thiểu tối đa sự can thiệp liên tục từ người điều khiển mặt đất.
Vũ khí trang bị và năng lực tác chiến đa dạng
X-BAT được thiết kế với khoang chứa vũ khí bên trong thân nhằm bảo toàn đặc tính tàng hình tối ưu khi mang theo các loại đạn dược không đối không và không đối đất. Bên cạnh đó, thiết bị còn hỗ trợ lắp đặt các giá treo bên ngoài để mang theo các loại vũ khí tấn công có kích thước lớn hơn khi cần thiết. Hệ thống cảm biến tích hợp trên máy bay hỗ trợ đắc lực cho các hoạt động không chiến, tấn công mục tiêu trên mặt đất và mặt biển, thu thập thông tin tình báo cũng như thực hiện nhiệm vụ tác chiến điện tử.
Đội ngũ gồm khoảng 500 kỹ sư đến từ Shield AI cùng các đối tác cung ứng đã hoàn tất giai đoạn thử nghiệm khởi động động cơ, tích hợp thành công cụm vòi phun đổi hướng lực đẩy và kiểm tra khí động học trong hệ thống hầm gió. Các bài kiểm tra bay thực tế được lên lịch thực hiện tại sân bay Newton City-County thuộc bang Kansas, trong khi quá trình sản xuất dự kiến diễn ra gần khu vực Seattle, bang Washington.
Lộ trình triển khai tương lai của dự án
Theo kế hoạch chiến lược được công bố, các chuyến bay thử nghiệm đầu tiên sẽ diễn ra vào cuối năm 2026. Tiếp theo đó sẽ là giai đoạn kiểm tra chuyên sâu về khả năng cất hạ cánh thẳng đứng, năng lực vận hành tự động và tích hợp các phân hệ nhiệm vụ. Mục tiêu đề ra là đạt năng lực tác chiến thực tế vào năm 2028 và bắt đầu tiến hành sản xuất hàng loạt vào năm 2029, tùy thuộc vào kết quả thu được từ các đợt thử nghiệm.
Việc định hướng tích hợp khả năng xuất khẩu ngay từ giai đoạn thiết kế sơ khai giúp mở ra cơ hội cung cấp trang thiết bị cho các quốc gia đồng minh, tuy nhiên vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo mật công nghệ quốc phòng của Mỹ. X-BAT là minh chứng rõ nét cho xu thế phát triển dòng phương tiện bay tự chủ phân tán, hoàn toàn tương thích với môi trường an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương - nơi có khoảng cách địa lý cực kỳ lớn và các hệ thống căn cứ truyền thống luôn tiềm ẩn rủi ro bị đe dọa.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Dưới góc độ chuyên môn về hạ tầng mạng và hệ thống viễn thông phức tạp, các chuyên gia của TTC Việt Nam nhận định rằng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo biên (Edge AI) và các thuật toán tự chủ như Hivemind trên X-BAT đánh dấu bước ngoặt lớn về khả năng xử lý dữ liệu thời gian thực trong môi trường mất kết nối. Khi các hệ thống không người lái hoạt động ở tầm bay xa hàng nghìn kilômét, bài toán đồng bộ dữ liệu, bảo mật đường truyền và giảm độ trễ tín hiệu là yếu tố cốt lõi quyết định sự thành bại của nhiệm vụ. Công nghệ này mở ra tiền đề quan trọng để ứng dụng vào các hệ thống tự động hóa hạ tầng công nghiệp dân dụng trong tương lai gần.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, viễn thông tiên tiến và hạ tầng công nghệ số doanh nghiệp, Quý khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp với TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận được sự hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ thuật giàu kinh nghiệm.
