Trong lĩnh vực công nghệ quân sự và hạ tầng thông tin liên lạc hiện đại, các giải pháp gây nhiễu, kiểm soát phổ tần luôn đóng vai trò cốt lõi trong việc định hình cục diện chiến trường. Nổi bật trong số đó là các trang thiết bị đặc chủng có khả năng vô hiệu hóa hệ thống thông tin đối phương từ khoảng cách cực xa, tiêu biểu như các sáng kiến công nghệ vô tuyến tiên tiến.
Được nghiên cứu và phát triển bởi Tập đoàn Công nghệ Vô tuyến Điện tử KRET trực thuộc Nga, hệ thống tác chiến điện tử viết tắt là EW mang tên Murmansk-BN đã chính thức được đưa vào biên chế quân đội trong giai đoạn từ năm 2014 đến 2016.
Đặc điểm kỹ thuật và nguyên lý hoạt động của Murmansk-BN
Murmansk-BN là một tổ hợp tác chiến điện tử cấp chiến lược có tính cơ động cao, chuyên trách xử lý và tác động vào dải tần số cao HF hay còn gọi là sóng ngắn, dao động từ 3 đến 30 MHz. Đây là dải tần số đặc biệt quan trọng mà lực lượng quân sự các quốc gia vẫn duy trì sử dụng để thực hiện các cuộc liên lạc tầm xa trong tình huống mạng lưới thông tin hiện đại hoặc tín hiệu vệ tinh bị gián đoạn, tê liệt.
Mục tiêu cốt lõi mà tổ hợp này hướng tới bao gồm các mạng lưới thông tin trọng yếu như hệ thống thông tin liên lạc toàn cầu dải tần số cao HFGCS của Mỹ. Hệ thống này vốn được vận hành nhằm truyền tải các thông điệp hành động khẩn cấp cũng như hỗ trợ công tác chỉ huy lực lượng hải quân, không quân trên không gian địa lý rộng lớn.
Cấu trúc phần cứng và năng lực triển khai thực tế
Xét về mặt kiến trúc kỹ thuật, toàn bộ trang thiết bị của tổ hợp Murmansk-BN được lắp đặt đồng bộ trên khoảng 6 đến 7 xe tải hạng nặng thuộc dòng xe KAMAZ. Thành phần linh kiện quan trọng bậc nhất của hệ thống là bốn cột anten dạng gấp hoặc kiểu kính thiên văn với chiều cao ấn tượng lên tới 32 mét. Các cột anten này được bố trí theo hình vòng cung với góc khoảng 90 độ, khoảng cách giữa các cột duy trì tầm 35 mét.
Bên cạnh hệ thống cột thu phát, cấu hình tổ hợp còn bao gồm xe chuyên dụng điều khiển chỉ huy cùng các xe chứa máy phát điện với công suất lớn đạt tới 400 kilowatt. Nguồn năng lượng khổng lồ này hoàn toàn đáp ứng đủ yêu cầu để duy trì hoạt động gây nhiễu điện từ cường độ mạnh trên một không gian rộng lớn.
Thời gian cần thiết để chuyển trạng thái của tổ hợp từ khi hành quân đến lúc sẵn sàng bước vào chiến đấu ước tính kéo dài khoảng 72 giờ đồng hồ. Quá trình này đòi hỏi nhiều công đoạn kỹ thuật phức tạp như dựng các cột anten, căng hệ thống cáp mỏng kết nối giữa chúng nhằm tạo ra một mảng thu phát đồng bộ, đồng thời thực hiện hiệu chỉnh toàn bộ hệ thống.
Khi vận hành ở công suất tối đa, tổ hợp Murmansk-BN có khả năng tạo ra một vùng gây nhiễu vô tuyến điện tử bao phủ diện tích rộng lớn lên tới khoảng 640.000 km².
Khả năng trinh sát và tầm hoạt động vượt trội
Sức mạnh cốt lõi của Murmansk-BN nằm ở việc thực hiện song song các nhiệm vụ trinh sát điện tử, thu bắt tín hiệu vô tuyến và tiến hành gây nhiễu chủ động diện rộng. Tổ hợp này có năng lực phát hiện, xác định phương hướng cũng như làm gián đoạn hiệu quả các đường truyền tín hiệu sóng ngắn từ cấp độ chiến dịch, chiến lược cho đến chiến thuật.
Sự can thiệp này tác động trực tiếp đến chất lượng đường truyền giữa các sở chỉ huy, tàu chiến mặt nước, phương tiện bay và thậm chí làm ảnh hưởng tới một số hệ thống thông tin liên lạc vệ tinh mang tính chất hỗ trợ.
Về phạm vi tác động, các tài liệu từ phía Nga cũng như các phân tích của phương Tây đều ghi nhận tầm hoạt động của Murmansk-BN đạt mức khoảng 5.000 km trong điều kiện vận hành bình thường. Con số này thậm chí có thể mở rộng lên tới 8.000 km nếu điều kiện truyền sóng điện từ ở trạng thái lý tưởng.
Bên cạnh chức năng chính tập trung vào dải tần số HF, một số báo cáo phân tích chuyên sâu còn cho rằng hệ thống này sở hữu thêm khả năng gây nhiễu nhất định đối với các tín hiệu định vị dẫn đường vệ tinh.
Lịch sử triển khai chiến lược và những điểm yếu bộc lộ
Trong thực tiễn triển khai công tác quốc phòng, Murmansk-BN đã có mặt tại nhiều tọa độ địa lý mang tính chất chiến lược cao. Vào năm 2014, tổ hợp này lần đầu ghi nhận xuất hiện tại khu vực bán đảo Crưm. Sau đó, trang thiết bị tiếp tục được biên chế cho Trung tâm Tác chiến Điện tử thuộc Hạm đội Bắc và Hạm đội Baltic đóng quân tại vùng Kaliningrad kể từ khoảng năm 2018.
Nhờ vị trí đặt tại Kaliningrad, tổ hợp Murmansk-BN có thể tạo ra vùng ảnh hưởng vô tuyến bao trùm gần như toàn bộ khu vực Bắc Âu và vươn xa hơn nữa về nhiều hướng.
Tuy nhiên, sự kiện diễn ra vào cuối tháng 7/2026 khi lực lượng tình báo Ukraine tuyên bố đã sử dụng thiết bị bay không người lái UAV để tấn công và phá hủy một trạm thuộc tổ hợp Murmansk-BN gần mũi Fiolent tại Crưm đã chỉ ra thực tế rằng: Dù sở hữu tầm hoạt động xa ấn tượng, hệ thống này vẫn tồn tại điểm yếu dễ bị tổn thương khi bị đối phương phát hiện ở trạng thái triển khai cố định lâu dài.
Nhận định từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam
Dưới góc độ chuyên môn về hạ tầng mạng và viễn thông, các kỹ sư của TTC Việt Nam đánh giá rằng Murmansk-BN là minh chứng điển hình cho tư duy thiết kế bất đối xứng trong chiến tranh điện tử hiện đại. Thay vì tiêu tốn nguồn lực cho các thiết bị gây nhiễu chiến thuật tầm gần, hệ thống này tạo ra một lớp lá chắn chiến lược nhằm vô hiệu hóa năng lực chỉ huy thông tin của đối phương trên quy mô toàn nhà hát chiến tranh.
Dù vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định như phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí quyển, thời gian thiết lập vị trí kéo dài và kích thước cấu trúc lớn, Murmansk-BN vẫn khẳng định được giá trị chiến lược không thể chối cãi trong kỷ nguyên số, nơi thông tin liên lạc và nhận thức tình huống trở thành yếu tố quyết định thắng bại.
Xét về mặt tổng thể công nghệ, Murmansk-BN phản ánh sự đầu tư bài bản vào năng lực kiểm soát phổ tần điện từ, bài học quan trọng cho thấy tầm quan trọng của việc bảo mật và gia cố độ bền vững cho các hạ tầng truyền dẫn thông tin trước các nguy cơ tấn công điện tử ngày càng tinh vi.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, viễn thông và hệ thống bảo mật thông tin tối ưu nhất cho doanh nghiệp của bạn, hãy liên hệ ngay với TTC Việt Nam hôm nay để nhận được sự hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi.
