Trong khuôn khổ của chương trình Đối tác Chiến lược Toàn diện, Việt Nam và Hoa Kỳ đang tích cực thúc đẩy các sáng kiến hợp tác sâu rộng về khoa học và công nghệ. Trong đó, lĩnh vực năng lượng hạt nhân thế hệ mới đóng vai trò là mắt xích chiến lược vô cùng quan trọng. Việc nỗ lực tháo gỡ những trở ngại về công nghệ lõi không chỉ giúp quốc gia củng cố an ninh năng lượng bền vững, mà còn là bước đệm cần thiết để Việt Nam hội nhập sâu sắc vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.
Giải pháp điện hạt nhân quy mô nhỏ cho hạ tầng công nghệ cao
Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số từ năm 2026, Việt Nam xác định hạ tầng năng lượng đóng vai trò tiên quyết. Theo tinh thần của Quyết định 21 được Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 30/4, các công nghệ năng lượng tiên tiến hiện là ưu tiên hàng đầu trong danh mục phát triển chiến lược.
Tại diễn đàn “Phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược” diễn ra vào sáng 8/5, ông Võ Xuân Hoài - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) đã chia sẻ về yêu cầu cấp thiết của hạ tầng năng lượng. Ông nhận định rằng, với sự phụ thuộc ngày càng lớn của các ngành công nghệ chiến lược vào nguồn điện ổn định, việc triển khai các giải pháp năng lượng mới là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế nước nhà.
Hiện nay, NIC đang hợp tác chặt chẽ cùng EXCEL Services – đơn vị tư vấn kỹ thuật hạt nhân danh tiếng của Hoa Kỳ. Mục tiêu của sự kết nối này là nghiên cứu khả thi để thiết lập các trung tâm sản xuất năng lượng có độ tin cậy vượt trội tại những thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng, nhằm cung ứng điện năng cho các lĩnh vực đòi hỏi khắt khe về nguồn điện như trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất chip bán dẫn và ngành hàng không.
Ông Dan Ludwig, Phó Chủ tịch tại EXCEL Services cho rằng Việt Nam đang rất cần một nguồn năng lượng ổn định để duy trì các chuỗi cung ứng toàn cầu về hệ thống IT, dịch vụ AI và các linh kiện điện tử. Ông cũng lưu ý thêm rằng các tập đoàn lớn như Boeing đang rất kỳ vọng vào hạ tầng tại các khu công nghệ cao này để đáp ứng yêu cầu sản xuất nghiêm ngặt.
Giải pháp kỹ thuật đang được xem xét là triển khai các lò phản ứng hạt nhân vi mô và quy mô nhỏ (SMR), kết hợp với hệ thống lưới điện vi mô thông minh (smart micro grid). Mô hình này giúp phát điện tại chỗ, vừa đáp ứng nhu cầu nội khu, vừa giảm tải áp lực đầu tư vào hệ thống truyền tải điện quốc gia. Đại diện từ EXCEL Services khẳng định mục tiêu của họ không phải là cạnh tranh với các đơn vị như EVN hay PVN, mà là giảm bớt gánh nặng tài chính trong việc nâng cấp lưới điện truyền tải cho hệ thống chung.
Góc nhìn từ chuyên gia TTC Việt Nam
Dưới góc độ của các kỹ sư chuyên môn tại TTC Việt Nam, việc chuyển đổi sang mô hình năng lượng hạt nhân quy mô nhỏ (SMR) là một bước đi tất yếu để đón đầu kỷ nguyên công nghiệp 4.0. Sự ổn định của lưới điện không chỉ dừng lại ở các thông số kỹ thuật, mà còn là yếu tố an ninh mạng và an toàn vận hành hệ thống. Việc ứng dụng công nghệ SMR đòi hỏi các đơn vị cung cấp hạ tầng viễn thông và mạng như TTC Việt Nam phải tích hợp các giải pháp giám sát thông minh, đảm bảo sự tương thích hoàn hảo giữa hạ tầng năng lượng hạt nhân mới và hệ thống điều khiển tự động hóa hiện nay.
Chiến lược xây dựng lòng tin và lộ trình tiếp cận công nghệ
Quan hệ hợp tác năng lượng giữa hai quốc gia không dừng lại ở thương mại thiết bị, mà là quá trình xây dựng nền tảng tin cậy chiến lược để tiếp cận các công nghệ cao đang bị hạn chế. Theo nhận định của Đại sứ Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, khoa học và công nghệ hiện là trọng tâm chính trong mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa Việt Nam và Mỹ từ năm 2023.
Để vượt qua những rào cản về công nghệ tiên tiến, đặc biệt là các quy định kiểm soát xuất khẩu khắt khe (như chuẩn D1-D3 của Mỹ), Việt Nam cần phải chú trọng vào hai yếu tố chính:
- Xây dựng lòng tin chiến lược: Tạo cơ sở cho các đối tác tin tưởng vào khả năng quản lý và vận hành an toàn của Việt Nam.
- Đào tạo nguồn nhân lực: Đây là hình thức chuyển giao công nghệ thiết thực nhất, thông qua việc kết nối giáo dục và đào tạo chuyên môn sâu.
Đại sứ Phạm Quang Vinh cũng gợi ý rằng lộ trình tối ưu để sở hữu các công nghệ lõi từ đối tác Mỹ là hình thành các liên doanh. Nếu không có sự hợp tác trực tiếp trong liên doanh, việc chuyển giao các công nghệ phức tạp sẽ trở nên khó khăn hơn. Ông dự đoán các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong tương lai sẽ chuyển dịch theo hướng ưu tiên các lĩnh vực khoa học công nghệ và năng lượng sạch.
Bên cạnh đó, các tổ chức như EXCEL Services sẽ đóng vai trò đa nhiệm, từ tư vấn kỹ thuật cho đến việc kết nối mạng lưới chuyên gia toàn cầu, hỗ trợ đào tạo quản trị chính sách. Điều này đảm bảo Việt Nam không chỉ nhập khẩu được máy móc hiện đại mà còn làm chủ được công nghệ, vận hành an toàn các cơ sở năng lượng thế hệ mới. Trong tương lai, sự kết nối về năng lượng này hoàn toàn có khả năng lan tỏa ra khu vực ASEAN, giúp Việt Nam trở thành một "hub" công nghệ và năng lượng trọng điểm tại Đông Nam Á.
Để được tư vấn chuyên sâu về các giải pháp hạ tầng mạng, viễn thông và năng lượng thông minh, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận hỗ trợ tốt nhất từ đội ngũ kỹ thuật giàu kinh nghiệm.
