Sự xuất hiện của hệ thống phòng không Shershen do Ukraine chế tạo tại sự kiện triển lãm quốc phòng MSPO 2026 diễn ra ở Ba Lan đang thu hút sự quan tâm lớn từ giới chuyên môn quốc tế. Điểm nhấn đáng chú ý nhất của tổ hợp này nằm ở khả năng vận hành đồng thời nhiều chủng loại tên lửa đối không khác nhau, bao gồm các dòng đạn tồn kho từ thời Liên Xô cho đến những mẫu tên lửa tiên tiến do Anh và Mỹ sản xuất.
Sản phẩm này không chỉ đơn thuần là một trang thiết bị quân sự mới được ra mắt, mà còn đóng vai trò là phương án giải quyết thực tiễn cho vấn đề khan hiếm đạn dược cũng như sự lệ thuộc vào một nguồn cung ứng duy nhất mà thủ đô Kiev đang phải đối mặt trong giai đoạn hiện nay.
Nguồn gốc và cấu trúc tiêu chuẩn của tổ hợp Shershen
Tổ hợp vũ khí này mang tên Shershen, trong tiếng bản địa mang ý nghĩa là con ong bắp cày, được nghiên cứu và phát triển bởi liên minh các doanh nghiệp thuộc Hiệp hội Quốc gia Công nghiệp Quốc phòng Ukraine (NAUDI).
Phiên bản hiện diện tại thành phố Kielce đánh dấu mốc là nguyên mẫu hoạt động thứ hai, có mức độ hoàn thiện rất sát với tiêu chuẩn để đưa vào dây chuyền sản xuất hàng loạt.
Một cấu trúc khẩu đội tiêu chuẩn của tổ hợp bao gồm bốn bệ phóng mang tên Borei, một phương tiện chỉ huy tác chiến chuyên dụng mang tên Perun cùng với đài radar trinh sát kết hợp theo dõi mục tiêu mang tên Athena.
Kiến trúc mở và khả năng tương thích đa dạng hóa tên lửa
Điểm mấu cốt lõi tạo nên sự khác biệt cho hệ thống này chính là thiết kế kiến trúc mở. Thay vì bị giới hạn vào một dòng tên lửa độc quyền như đa số các tổ hợp phòng không truyền thống của phương Tây, Shershen có khả năng tích hợp linh hoạt hầu hết mọi loại đạn tên lửa không đối không sử dụng đầu dò hồng ngoại hoặc bán chủ động radar.
Danh sách các dòng tên lửa đã được kiểm chứng tương thích bao gồm R-27 và R-73 vốn thuộc di sản quân sự Liên Xô - Ukraine, các dòng tên lửa AIM-9 Sidewinder của Mỹ, AIM-132 ASRAAM do Anh chế tạo, bên cạnh kế hoạch thử nghiệm bổ sung dòng R-60.
Song song với đó, bệ phóng còn được thiết kế để mang theo mẫu tên lửa R-120K do chính nền công nghiệp Ukraine tự nghiên cứu phát triển, tích hợp đầu dò radar và hỗ trợ tác chiến trên cả nền tảng không đối không lẫn mặt đất.
Thông số kỹ thuật và năng lực giám sát mục tiêu của radar Athena
Theo công bố từ nhà sản xuất, đài radar Athena sở hữu năng lực phát hiện mục tiêu bay trong phạm vi bán kính vươn tới 85 km, đồng thời duy trì khả năng giám sát nhiều mục tiêu cùng lúc (với một số tài liệu kỹ thuật ghi nhận khả năng theo dõi tới 24 mục tiêu từ cự ly 75 km).
Hệ thống dẫn đường tích hợp hỗ trợ điều khiển tối đa sáu quả đạn tên lửa đã được phóng đi cùng một thời điểm. Cự ly tiêu diệt thực chiến sẽ phụ thuộc trực tiếp vào chủng loại đạn được lắp đặt, với thông số tối đa đạt khoảng 25 km về tầm xa và 10.000 mét về trần cao.
Các dạng mục tiêu ưu tiên bao gồm máy bay chiến đấu, tên lửa hành trình cùng các phương tiện bay không người lái. Chỉ số xác suất tiêu diệt mục tiêu bằng một đợt phóng đơn lẻ được nhà phát triển ước tính ở mức 0,75, tuy nhiên đây vẫn là số liệu từ phía nhà chế tạo và cần thêm các dữ liệu kiểm chứng thực tế từ chiến trường.
Tính mô-đun và hiệu quả tối ưu hóa kho dự trữ
Lợi thế công nghệ cốt lõi của tổ hợp nằm ở tính chất mô-đun cùng khả năng thích ứng linh hoạt. Xe chỉ huy Perun đảm nhận nhiệm vụ trung tâm điều phối hỏa lực, trong khi các bệ phóng Borei có thể tiếp nhận đạn dược dựa trên nguồn dự trữ thực tế tại từng thời điểm.
Hệ thống cũng được thiết kế để kết nối dữ liệu trực tiếp từ các đài radar độc lập bên thứ ba hoặc tiếp nhận thông tin từ các mạng lưới chỉ huy sẵn có của Ukraine như Oreanda, Virazh-Planchet hay Krechet.
Phương thức vận hành này tạo điều kiện cho Ukraine khai thác tối đa khối lượng lớn tên lửa không đối không đang tồn đọng trong kho mà trước đây gặp nhiều trở ngại khi đưa vào biên chế cho lực lượng phòng không mặt đất. Chi phí chế tạo và vận hành cũng được đánh giá là tiết kiệm hơn đáng kể so với các hệ thống tương đương của phương Tây nhờ tận dụng triệt để phần cứng sẵn có.
Nhận định từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam
Dưới góc độ kỹ thuật viễn thông và hệ thống nhúng, việc thiết kế một kiến trúc mở cho phép tích hợp linh hoạt các giao thức dẫn đường và tần số dò tìm khác nhau như trên tổ hợp Shershen là một bước tiến mang tính thực dụng cao. Thay vì xây dựng một hệ thống hoàn toàn khép kín đòi hỏi chi phí khổng lồ và chuỗi cung ứng phức tạp, giải pháp tận dụng kho đạn dược đa dạng từ nhiều nguồn gốc khác nhau giúp tối ưu hóa bài toán hậu cần trong điều kiện hạn chế. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với đội ngũ kỹ thuật khi triển khai các hệ thống lai tạo này chính là khả năng xử lý tín hiệu thời gian thực và độ trễ khi đồng bộ hóa dữ liệu từ nhiều dòng radar, đầu dò khác nhau vào một trung tâm điều khiển duy nhất.
Mặc dù vậy, Shershen vẫn bị giới hạn trong phân khúc phòng không tầm ngắn, không gánh vác nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo và hiệu suất chiến đấu phụ thuộc lớn vào chất lượng đạn nạp cũng như mức độ kháng nhiễu của cơ chế dẫn đường.
Công đoạn chuyển dịch từ mô hình nguyên mẫu sang giai đoạn chế tạo đại trà đòi hỏi nguồn lực công nghiệp ổn định và những bài kiểm chứng khắt khe từ thực tế chiến trường. Dù vậy, sự ra mắt của Shershen tại triển lãm MSPO 2026 phản ánh rõ nét định hướng chiến lược của quốc phòng Ukraine: ưu tiên sự linh hoạt, tận dụng nguồn đạn hỗn hợp và giảm thiểu sự lệ thuộc vào các chuỗi cung ứng bên ngoài.
Sở hữu năng lực tương thích cả đạn tên lửa thời kỳ Liên Xô lẫn vũ khí phương Tây trên cùng một nền tảng khung bệ, hệ thống Shershen tiêu biểu cho tư duy giải quyết vấn đề thực tế trong bối cảnh xung đột kéo dài, đồng thời góp phần củng cố khoảng trống phòng không tầm thấp và trung bình cho quân đội nước này.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp hạ tầng mạng, viễn thông tiên tiến và các hệ thống kết nối dữ liệu chuyên dụng, quý khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp với đội ngũ chuyên gia của TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận được sự hỗ trợ chuyên sâu và tận tâm nhất.
