Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang làm cho ranh giới giữa các cuộc tấn công mạng truyền thống và hành vi gian lận tài chính trở nên vô cùng mong manh. Tại sự kiện Hội thảo và triển lãm Smart Banking 2026 lần thứ 7 diễn ra gần đây do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cùng Tập đoàn IEC phối hợp tổ chức dưới sự bảo trợ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, vấn đề củng cố niềm tin vào ngân hàng số, đổi mới thanh toán và phòng chống gian lận đã trở thành tâm điểm chú ý của đông đảo chuyên gia.
Thách thức kép từ công nghệ trí tuệ nhân tạo đối với an toàn tài chính
Phát biểu định hướng tại hội nghị, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc triển khai AI phải luôn song hành cùng hiệu quả thực tế, hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ và tiêu chuẩn an toàn tối đa.
Trong khuôn khổ phiên chuyên đề “Ngân hàng số đáng tin cậy: Thúc đẩy đổi mới thanh toán và tăng cường phòng chống gian lận”, đại diện từ Tập đoàn FPT cùng nhiều định chế tài chính lớn đã mổ xẻ bài toán hóc búa về việc làm sao để cân bằng hoàn hảo giữa trải nghiệm thanh toán mượt mà cho khách hàng và yêu cầu bảo vệ an toàn tuyệt đối cho mọi giao dịch số.
Theo ông Nguyễn Xuân Việt - Giám đốc Công nghệ của Tập đoàn FPT, các nhà băng hiện nay đang phải đối mặt đồng thời với hai nhóm nguy cơ chủ đạo: những cuộc tấn công trực tiếp vào hạ tầng công nghệ và các hình thức gian lận nhắm thẳng vào người dùng qua chiêu trò giả mạo, thao túng tâm lý. Điểm nguy hiểm là hai nhóm rủi ro này ngày càng gắn kết chặt chẽ với nhau, khi mà nhiều vụ xâm nhập hệ thống bắt nguồn từ việc lừa gạt con người để lấy thông tin đăng nhập hợp pháp rồi mới thâm nhập sâu hơn.
Sự gia tăng quy mô tấn công và nguy cơ từ công nghệ deepfake
Thứ nhất, các công cụ AI hiện đại đang tiếp tay cho hacker tự động hóa quá trình dò tìm lỗ hổng phần mềm, đẩy nhanh tốc độ xâm nhập cũng như mở rộng quy mô tàn phá. Thực tế này đòi hỏi ngành ngân hàng phải nhanh chóng dịch chuyển từ tư duy phòng thủ bị động sang chiến lược giám sát liên tục, phát hiện từ sớm và chủ động phản ứng nhanh. Phạm vi bảo mật cũng bắt buộc phải mở rộng từ con người sang các thiết bị phần cứng, ứng dụng phần mềm cho đến những tác nhân AI tự động thực hiện các tác vụ độc lập.
Thứ hai, sự nở rộ của công nghệ deepfake cho phép kẻ xấu dễ dàng tạo lập hoặc làm giả hình ảnh, đoạn video và giọng nói giống hệt người thật, qua đó biến các hình thức lừa đảo trở nên tinh vi vượt trội. Kẻ gian có thể giả danh người thân trong gia đình, lãnh đạo doanh nghiệp hay thậm chí nhân viên ngân hàng để bóp méo tâm lý, khiến nạn nhân tự nguyện thực hiện lệnh chuyển tiền.
Đối mặt với tình huống này, nếu các ngân hàng chỉ kiểm tra thông tin đăng nhập hay danh tính cơ bản mà bỏ qua việc phân tích hành vi thời gian thực cùng bối cảnh giao dịch, thì các lệnh chuyển tiền lừa đảo vẫn có thể lọt qua lớp xác thực thông thường. Do đó, việc tích hợp đa lớp xác thực kết hợp phân tích hành vi người dùng và chia sẻ dữ liệu cảnh báo sớm giữ vai trò quyết định trong việc chặn đứng gian lận.
Ba định hướng chiến lược giúp bảo vệ toàn diện hệ thống ngân hàng số
Dựa trên những phân tích sâu sắc về thực trạng rủi ro, chuyên gia công nghệ từ FPT đã đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao sức đề kháng cho hệ thống ngân hàng số trước làn sóng tấn công mới.
1. Kiên cố hóa nền tảng bảo mật và quản lý định danh người dùng
Hướng đi đầu tiên là áp dụng triệt để mô hình bảo mật Zero Trust (Không tin tưởng mặc định). Theo đó, hệ thống sẽ không đặt niềm tin mù quáng vào bất kỳ thiết bị hay người dùng nào mà luôn yêu cầu xác thực nghiêm ngặt từng phiên truy cập dựa trên danh tính thực, phân quyền chi tiết và bối cảnh cụ thể.
Tiêu chuẩn này cần được áp dụng trực tiếp tới khách hàng trong từng giao dịch cụ thể bằng cách liên kết chặt chẽ tài khoản với thiết bị đã đăng ký chính chủ, ứng dụng chuẩn xác thực không mật khẩu FIDO2 và đảm bảo thông tin khách hàng xác nhận khớp hoàn toàn với nội dung giao dịch thực tế.
Nhằm đối phó trực diện với vấn đề giả mạo sinh trắc học bằng trí tuệ nhân tạo, FPT cũng khuyến nghị cần nhanh chóng nghiên cứu tích hợp thêm năng lực phát hiện tấn công tiêm dữ liệu sinh trắc học (IAD), kết hợp cùng công nghệ phát hiện giả mạo trình diện truyền thống (PAD) để tạo lá chắn vững chắc cho cơ chế xác thực.
2. Đồng bộ và kết nối liền mạch các hệ thống an ninh mạng cùng phòng chống gian lận
Giải pháp thứ hai là phá vỡ sự cô lập giữa các hệ thống. Hiện nay, nhiều ngân hàng vẫn duy trì vận hành rời rạc các hệ thống chuyên dụng như trung tâm điều hành an ninh mạng (SOC), hệ thống phát hiện gian lận (Fraud Detection) và hệ thống phòng chống rửa tiền (AML).
Việc để các hệ thống này hoạt động độc lập dễ khiến ngân hàng bỏ lỡ những sợi dây liên kết quan trọng giữa một dấu hiệu xâm nhập mạng, một phiên đăng nhập lạ và một giao dịch tài chính bất thường. Do đó, việc tập trung hóa dữ liệu và đối chiếu chéo các tín hiệu theo thời gian thực sẽ phác họa bức tranh rủi ro hoàn chỉnh, giúp rút ngắn tối đa thời gian phát hiện cũng như xử lý sự cố.
3. Đẩy mạnh tích hợp trí tuệ nhân tạo vào công tác giám sát và ứng cứu sự cố
Hướng tiếp cận thứ ba là đưa AI vào làm trợ thủ đắc lực trong công tác giám sát an ninh mạng. FPT đang định hướng phát triển các mô hình SOC ứng dụng AI nhằm hỗ trợ chuyên gia phân tích cảnh báo, điều tra nguyên nhân và tự động xử lý sự cố. Công nghệ tiên tiến này có khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ, bóc tách các dấu hiệu bất thường và đưa ra đề xuất xử lý tối ưu.
Tuy vậy, việc ứng dụng công nghệ thông minh này cũng cần đi kèm những bộ khung kiểm soát chặt chẽ. Đối với các thao tác có mức độ ảnh hưởng lớn đến hệ thống, sự phê duyệt trực tiếp từ các chuyên gia kỹ thuật dày dặn kinh nghiệm vẫn là yếu tố bắt buộc để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
Góc nhìn chuyên gia từ TTC Việt Nam về xu hướng bảo mật ngân hàng số
Nhận định về bức tranh an ninh mạng tài chính hiện nay, các chuyên gia kỹ thuật tại TTC Việt Nam cho rằng việc các tổ chức tài chính chuyển dịch mạnh mẽ lên nền tảng số đang đặt ra bài toán cấp thiết về hạ tầng mạng và giải pháp an toàn thông tin đồng bộ. Sự xuất hiện của các hình thức tấn công sử dụng AI đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ cần các giải pháp phần mềm riêng lẻ mà phải xây dựng một hệ sinh thái hạ tầng viễn thông và bảo mật có độ sẵn sàng cao, khả năng dự phòng tốt và chịu tải linh hoạt. Việc áp dụng mô hình Zero Trust kết hợp với các nền tảng giám sát thông minh như những gì FPT đang triển khai chính là hướng đi chiến lược giúp các ngân hàng và doanh nghiệp lớn tại Việt Nam giữ vững vị thế an toàn trước mọi biến động công nghệ.
Hiện tại, FPT đang là đối tác công nghệ tin cậy đồng hành cùng hơn 100 ngân hàng và tổ chức tài chính lớn nhỏ trong và ngoài nước thông qua hệ sinh thái giải pháp toàn diện bao gồm công nghệ AI, hạ tầng Cloud, an ninh mạng, tự động hóa thông minh và quản trị dữ liệu. Nổi bật trong hệ sinh thái "Made by FPT" là giải pháp AI-Powered SOC hoạt động như một trung tâm điều hành an ninh mạng tối tân tích hợp AI Agent, mang lại năng lực giám sát tối ưu và phát hiện sớm các mối hiểm họa tiềm ẩn cho hệ thống thông tin doanh nghiệp.
Trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo vừa là động lực thúc đẩy dịch vụ tài chính phát triển, vừa là công cụ đắc lực cho tội phạm mạng, sự kết hợp chặt chẽ giữa giải pháp định danh bảo mật, chia sẻ thông tin cảnh báo đồng bộ và tự động hóa giám sát chính là chìa khóa vàng giúp ngành ngân hàng củng cố vững chắc niềm tin và nâng cao khả năng chống chịu trước mọi thử thách số.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, viễn thông và hạ tầng bảo mật an toàn cho doanh nghiệp, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia công nghệ của TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận hỗ trợ nhanh chóng nhất.
