Tại buổi họp báo định kỳ tháng 9/2026 diễn ra vào ngày 30/9 do Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức, đại diện Vụ Bưu chính là ông Lê Văn Chung đã chính thức giới thiệu những định hướng cốt lõi trong tiến trình sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính.
Nhu cầu cấp thiết về việc đổi mới hành lang pháp lý bắt nguồn từ sự biến đổi mạnh mẽ về quy mô cũng như cách thức vận hành của thị trường hiện nay. Khi nhìn lại chặng đường từ thời điểm Luật Bưu chính năm 2010 chính thức đi vào đời sống cho đến nay, ông Lê Văn Chung đã dẫn chứng hai số liệu minh chứng cho bước nhảy vọt đầy ấn tượng: số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bưu chính đã leo dốc từ mốc 40 lên tới 710 đơn vị, tương đương mức tăng gần 18 lần. Bên cạnh đó, sản lượng bưu gửi cũng ghi nhận sự bùng nổ vượt bậc từ 310 triệu đơn hàng lên đến hơn 5 tỷ bưu gửi, phóng đại hơn 15 lần.
Sự dịch chuyển cơ cấu dịch vụ trong kỷ nguyên số
Không chỉ dừng lại ở quy mô, cấu trúc dịch vụ của thị trường bưu chính cũng chứng kiến một cuộc lật đổ ngoạn mục về tỷ trọng. Nếu như trong quá khứ, các loại hình thư từ chiếm lĩnh vị thế độc tôn với tỷ lệ áp đảo lên tới 80% sản lượng, thì ở thời điểm hiện tại, con số này đã teo tóp xuống mức khoảng 10%. Khoảng trống khổng lồ đó giờ đây đã được nhường chỗ hoàn toàn cho các loại bưu phẩm, gói kiện hàng hóa phục vụ trực tiếp cho nhu cầu mua sắm của ngành thương mại điện tử.
Nhằm thích ứng tối đa với thực tiễn vận hành trong giai đoạn mới, trải qua nhiều vòng lấy ý kiến đóng góp, thẩm định và thẩm tra kỹ lưỡng, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) đã chính thức tập trung vào 5 nhóm nội dung trọng điểm.
Phân định rạch ròi giữa dịch vụ bưu chính, vận tải và logistics
Trong thực tế triển khai, các công đoạn như lưu kho bãi, đóng gói sản phẩm, xử lý đơn hàng hay khâu vận chuyển thường có ranh giới khá mơ hồ, dễ giao thoa giữa ngành bưu chính và lĩnh vực logistics.
Chính vì vậy, dự thảo luật mới đã tiến hành chuẩn hóa lại các khái niệm dựa trên chính bản chất cốt lõi của dịch vụ. Cụ thể, bưu chính được định nghĩa là loại hình dịch vụ vận hành trên nền tảng mạng bưu chính, trong đó mỗi bưu gửi đều phải được xử lý một cách độc lập, có mã định danh rõ ràng, đồng thời đảm bảo khả năng theo dõi lộ trình và phát tận tay người nhận theo đúng địa chỉ đã thỏa thuận.
Để giúp cộng đồng dễ dàng hình dung, lãnh đạo Vụ Bưu chính đã đưa ra một ví dụ minh họa vô cùng sinh động: nếu một chiếc xe tải chở nguyên một chuyến hàng đi thẳng từ kho A sang kho B, hoạt động đó được tính là dịch vụ vận tải. Ngược lại, nếu từng kiện hàng hóa sở hữu một mã định danh riêng biệt như mã QR hay mã vạch, được tiếp nhận trực tiếp tại các bưu cục hoặc ngay tại địa chỉ của người gửi, sau đó trải qua quá trình phân loại, định tuyến và theo dõi sát sao cho đến khi phát tới từng địa chỉ nhận cụ thể, thì lô hàng đó mang đậm đặc trưng của ngành bưu chính.
Phát triển mạng bưu chính thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số
Dự thảo luật cũng chính thức xác lập vai trò chiến lược của mạng bưu chính, nâng tầm trở thành một hạ tầng thiết yếu đóng vai trò phục vụ đắc lực cho sự phát triển của thương mại điện tử và toàn bộ nền kinh tế số.
Những bài học thực tiễn rút ra từ các giai đoạn khủng hoảng do thiên tai hay dịch bệnh trong thời gian qua đã minh chứng rõ nét tầm quan trọng sống còn của việc duy trì thông suốt chuỗi lưu thông hàng hóa để phục vụ đời sống nhân dân.
Do đó, bộ luật mới sẽ tiến hành phân loại các doanh nghiệp dựa trên năng lực tổ chức và thực tế vận hành mạng lưới nhằm giao phó các nhiệm vụ và quyền hạn sao cho tương thích nhất. Những doanh nghiệp được nhà nước huy động tham gia gánh vác nhiệm vụ trong các tình huống khẩn cấp sẽ được đảm bảo bù đắp các khoản chi phí hợp lý, hợp lệ theo quy định.
Cắt giảm thủ tục hành chính và chuyển đổi sang phương thức hậu kiểm
Một trong những điểm đột phá mang tính cách mạng nhằm tạo dựng môi trường kinh doanh thông thoáng chính là việc xóa bỏ hình thức cấp giấy phép bưu chính bằng văn bản giấy truyền thống, thay thế hoàn toàn bằng hình thức đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính điện tử.
Đánh giá về bước tiến này, ông Lê Văn Chung cho biết dự thảo đã cắt giảm số lượng thủ tục hành chính từ 14 xuống chỉ còn duy nhất 1 thủ tục đăng ký. Nhờ sự cải cách này, thời gian và chi phí gia nhập thị trường của các doanh nghiệp được tiết giảm tối đa, đồng thời vẫn đảm bảo tuyệt đối các yêu cầu quản lý nhà nước đối với lĩnh vực bưu chính thông qua công tác hậu kiểm.
Theo đó, các doanh nghiệp chỉ cần tiến hành nộp hồ sơ đăng ký thông qua môi trường điện tử trước khi chính thức đi vào hoạt động và phải tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính trung thực cũng như độ chính xác của các thông tin đã kê khai. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, trách nhiệm sẽ chỉ dừng lại ở việc kiểm tra tính đầy đủ của bộ hồ sơ mà không tiến hành thẩm định nội dung kê khai như cách làm cũ.
Mở rộng độ bao phủ của dịch vụ bưu chính phổ cập
Nhằm đáp ứng nhịp sống và xu hướng tiêu dùng mang tính hiện đại, phạm vi của dịch vụ bưu chính phổ cập sẽ chính thức được mở rộng từ phạm vi thư từ truyền thống sang cả các gói, kiện hàng hóa.
Chính sách nhân văn này sẽ là chiếc cầu nối đảm bảo cho mọi người dân sinh sống tại các khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa, khu vực biên giới hay ngoài hải đảo đều có cơ hội tiếp cận các dịch vụ bưu chính với mức cước phí được thống nhất trên phạm vi toàn quốc, thay vì phải gánh chịu mức giá cao hơn như trước kia.
Cũng theo đại diện Vụ Bưu chính, việc mở rộng diện phổ cập sang phân khúc gói kiện hàng hóa không chỉ bám sát nhu cầu thực tế của thị trường mà còn tạo thêm bệ phóng vững chắc để người dân dễ dàng tham gia vào dòng chảy thương mại điện tử, đưa các mặt hàng nông sản cùng các đặc sản địa phương vươn xa tới các thị trường trong nước và quốc tế.
Tăng cường hiệu quả quản lý dựa trên nền tảng dữ liệu định danh
Đối với quy mô khổng lồ lên tới hàng tỷ bưu gửi được luân chuyển mỗi năm, phương thức kiểm tra thủ công đồng loạt đã hoàn toàn lộ rõ sự bất cập và không còn tính khả thi. Do đó, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) yêu cầu bắt buộc mỗi bưu gửi phải được gắn mã nhận dạng riêng nhằm phục vụ công tác theo dõi, truy vết và quản lý xuyên suốt trong toàn bộ quá trình lưu thông.
Theo đó, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bưu chính sẽ gánh vác nghĩa vụ thu thập thông tin hợp lệ của người gửi, đồng thời tiến hành lưu trữ dữ liệu định danh trong khoảng thời gian dự kiến tối thiểu là 1 năm kể từ ngày phát hàng thành công. Quy định này đóng vai trò then chốt trong việc phục vụ công tác đảm bảo an ninh quốc gia, chủ động phòng ngừa và đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật như lợi dụng mạng bưu chính để gửi hàng lậu, hàng cấm, vũ khí hay vật liệu nổ.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Dưới góc độ của một đơn vị chuyên cung cấp các giải pháp mạng và hạ tầng viễn thông hàng đầu như TTC Việt Nam, việc số hóa dữ liệu định danh và áp dụng mã vạch/mã QR trong bưu chính là bước đi tất yếu. Khi dữ liệu bưu gửi được quản lý tập trung và lưu trữ tối thiểu một năm, các hệ thống công nghệ thông tin của doanh nghiệp logistics đòi hỏi phải có băng thông ổn định, khả năng bảo mật cao và hạ tầng lưu trữ đám mây vững chắc. Đây chính là thời điểm các doanh nghiệp bưu chính cần nâng cấp hệ thống mạng lõi, tích hợp các giải pháp bảo mật toàn diện để đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn mới từ cơ quan quản lý nhà nước.
Dựa trên các thông tin về danh tính người gửi cùng toàn bộ tiến trình cung cấp dịch vụ, các doanh nghiệp sẽ tiến hành phân loại bưu gửi theo từng cấp độ rủi ro khác nhau để từ đó áp dụng các biện pháp kiểm soát cho phù hợp, chấm dứt hoàn toàn tình trạng kiểm tra dàn trải, đồng loạt như hiện tại.
Bên cạnh đó, mọi hoạt động từ kiến tạo, thu thập, khai thác, kết nối, chia sẻ cho đến lưu trữ và bảo vệ dữ liệu đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến hệ thống dữ liệu, bảo vệ thông tin dữ liệu cá nhân cũng như các tiêu chuẩn về an ninh mạng.
Hiện tại, bản dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) vẫn đang được Bộ KH&CN phối hợp chặt chẽ cùng Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội để tiếp tục hoàn thiện, với kỳ vọng sẽ chính thức trình lên Quốc hội xem xét và thông qua tại kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa XVI sắp tới.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp hạ tầng mạng, hệ thống bảo mật dữ liệu doanh nghiệp và các công nghệ viễn thông tiên tiến nhất hiện nay, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với TTC Việt Nam qua website ttcvn.net để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm.
