Vào ngày 1/8/2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã chính thức ban hành Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN nhằm thiết lập khung pháp lý và cơ chế tài chính hoàn toàn mới. Quy định này áp dụng trực tiếp cho các nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược, nằm trong khuôn khổ Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược, hướng tới việc tạo động lực mạnh mẽ cho cộng đồng khoa học nước nhà.
Trao quyền tự chủ toàn diện trong việc lựa chọn nhà thầu và nhà cung cấp
Theo quy định mới, khi cần mua sắm hoặc thuê trang thiết bị, máy móc, hàng hóa cùng các dịch vụ phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ nghiên cứu, tổ chức chủ trì sẽ được toàn quyền quyết định. Đồng thời đơn vị này cũng phải tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về quá trình lựa chọn nhà thầu hay nhà cung cấp. Tuy nhiên, mọi thao tác lựa chọn vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về đấu thầu, các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành và đáp ứng chính xác các yêu cầu kỹ thuật mà nhiệm vụ đề ra.
Quyền hạn chủ động này luôn phải song hành cùng các tiêu chí cốt lõi như phục vụ trực tiếp mục tiêu nhiệm vụ, bảo đảm thông số kỹ thuật, tiến độ thời gian, tính công khai, minh bạch, hiệu quả và tuyệt đối không để xảy ra tình trạng xung đột lợi ích. Trong bối cảnh các công nghệ chiến lược thay đổi với tốc độ chóng mặt như hiện nay, thời gian chính là một nguồn lực tối quan trọng. Bất kỳ một quy trình thủ tục tài chính rườm rà và kéo dài nào cũng có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội tiếp cận thiết bị phần cứng, giải pháp công nghệ hoặc thị trường tiềm năng. Chính vì thế, cơ chế tài chính mới đã giúp đưa quyền quyết định về gần hơn với các đơn vị trực tiếp làm nghiên cứu, đồng thời gắn liền với trách nhiệm cá thể hóa người ra quyết định.
Cho phép ứng trước nguồn vốn linh hoạt cho các hạng mục cấp bách
Nhằm khắc phục tình trạng gián đoạn tiến trình nghiên cứu, thông tư cho phép các tổ chức chủ trì được linh động sử dụng nguồn tài chính hợp pháp của chính mình hoặc huy động từ các nguồn vốn ngoài ngân sách khác. Việc này giúp ứng trước kinh phí kịp thời để triển khai ngay các nội dung cấp bách trước khi nguồn vốn từ ngân sách nhà nước được cấp phát chính thức.
Toàn bộ khoản kinh phí ứng trước này sẽ được tổng hợp lại để thực hiện việc thanh toán và quyết toán theo đúng các quy định hiện hành. Giải pháp này mang ý nghĩa chiến lược cực kỳ to lớn đối với những giai đoạn nghiên cứu, thực nghiệm hay mua sắm đòi hỏi tính liên tục. Ở những khâu này, sự chậm trễ dù chỉ một chút cũng có thể làm chệch hướng hoặc đình trệ toàn bộ kế hoạch công việc.
Huy động đa dạng nguồn lực xã hội kết hợp cùng ngân sách nhà nước
Bên cạnh nguồn vốn công, thông tư cũng mở rộng đáng kể hành lang pháp lý nhằm huy động nguồn kinh phí đối ứng từ phía các doanh nghiệp, các tổ chức và cá nhân cùng tham gia vào nhiệm vụ. Đáng chú ý, khái niệm kinh phí đối ứng nay đã được mở rộng không chỉ giới hạn bằng tiền mặt mà còn bao gồm:
- Máy móc, trang thiết bị hiện đại, dây chuyền công nghệ tiên tiến, phòng thí nghiệm chuyên sâu, các cơ sở thử nghiệm và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.
- Quyền sở hữu trí tuệ, quyền khai thác sử dụng công nghệ, các sản phẩm phần mềm cùng nhiều tài sản vô hình giá trị khác.
- Chi phí nhân lực trực tiếp tham gia và các nguồn lực hợp pháp khác theo quy định pháp luật.
Việc công nhận và ghi nhận các nguồn lực thực tế từ khối doanh nghiệp đánh dấu sự dịch chuyển tư duy sâu sắc. Từ mô hình cũ là "Nhà nước cấp kinh phí làm đề tài đơn lẻ" sang mô hình hợp tác toàn diện, nơi cả Nhà nước và toàn xã hội cùng chung tay góp sức để giải quyết những bài toán công nghệ mang tầm vóc chiến lược quốc gia.
Kiến tạo dư địa rộng mở cho các hướng nghiên cứu mang tính đột phá
Các hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược luôn tiềm ẩn mức độ bất định rất cao. Ngay cả khi một phương án đã được lựa chọn dựa trên cơ sở khoa học vững chắc và thực hiện đúng quy trình, kết quả thực tế vẫn có thể không như mong đợi do các rào cản kỹ thuật hoặc yếu tố khách quan phát sinh. Cơ chế tài chính mới được xây dựng nhằm thích ứng tối đa với đặc thù này.
Cụ thể, trong các trường hợp nhiệm vụ được xác định nằm trong diện rủi ro được chấp nhận theo đúng quy định pháp luật, tổ chức chủ trì sẽ không bị yêu cầu hoàn trả lại phần kinh phí từ ngân sách nhà nước đã sử dụng đúng mục tiêu, đúng nội dung, đúng phạm vi và quy định. Điều này trao thêm không gian tự do để các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp dám nghĩ dám làm, mạnh dạn theo đuổi những hướng công nghệ mới, phức tạp nhưng có tiềm năng tạo ra sự bứt phá lớn.
Mặc dù vậy, chính sách này vẫn gắn liền với nguyên tắc quản lý tài chính công nghiêm ngặt và đề cao trách nhiệm giải trình. Mọi khoản kinh phí bị sử dụng sai mục đích hoặc vi phạm quy định vẫn phải hoàn trả đầy đủ; các hành vi gian lận hoặc cố ý làm sai sẽ bị xử lý theo luật định. Nhờ đó, chính sách vừa tôn trọng bản chất rủi ro của khoa học, vừa giữ vững kỷ luật tài chính quốc gia.
Gắn kết chặt chẽ quyền tự chủ mạnh mẽ với công tác hậu kiểm
Các tổ chức chủ trì nay đã được trao quyền tự chủ cao hơn trong việc sắp xếp nhân sự, phân bổ nguồn lực, điều chỉnh linh hoạt dòng vốn trong hạn mức cho phép. Tuy nhiên, họ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về chất lượng sản phẩm, các chỉ số kỹ thuật, tiến độ hoàn thành, hiệu quả sử dụng tiền vốn và độ tin cậy của hồ sơ minh chứng.
Mọi dữ liệu liên quan đến quản lý và giải ngân kinh phí đều phải được cập nhật thường xuyên lên Nền tảng số quốc gia. Cơ quan chức năng sẽ tiến hành theo dõi, giám sát dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro, đồng thời có quyền yêu cầu giải trình, thanh kiểm tra hoặc thuê kiểm toán độc lập khi phát hiện căn cứ theo quy định.
Đây là bước chuyển mình mang tính bước ngoặt từ phương thức quản lý nặng về tiền kiểm sang mô hình giao quyền tự chủ, theo dõi sát sao kết quả đầu ra, thực hiện hậu kiểm và kiểm soát rủi ro hiệu quả. Cách làm này vừa tạo đà thông thoáng cho công tác nghiên cứu, vừa đảm bảo tính kỷ cương của ngân sách nhà nước.
Nhận định từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam
Dưới góc độ của một đơn vị tiên phong cung cấp giải pháp hạ tầng mạng và viễn thông như TTC Việt Nam, việc Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành cơ chế tài chính mới là bước tiến chiến lược giúp thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ số trong nước. Khi các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu được trao quyền tự chủ mạnh mẽ về nguồn vốn, thiết bị và công nghệ, tốc độ triển khai các dự án hạ tầng lớn sẽ được rút ngắn đáng kể. Sự kết hợp linh hoạt giữa nguồn lực nhà nước và tư nhân không chỉ tạo nền tảng vững chắc cho nghiên cứu chuyên sâu mà còn mở ra cơ hội thương mại hóa nhanh chóng các giải pháp viễn thông, mạng doanh nghiệp và an ninh mạng tiên tiến tại Việt Nam.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, viễn thông và hạ tầng công nghệ chiến lược doanh nghiệp, vui lòng liên hệ ngay với TTC Việt Nam qua website ttcvn.net hoặc hotline để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ sư hàng đầu của chúng tôi.
