Trong kỷ nguyên công nghệ số, việc hiện đại hóa quy trình quản lý nhà nước đang trở thành yếu tố tiên quyết để thúc đẩy kinh tế. Ngành Hải quan Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng đó với mục tiêu xây dựng hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, hướng tới mô hình Hải quan số và Hải quan thông minh trong tương lai gần.
Đẩy mạnh lộ trình xây dựng hệ thống Hải quan số
Nhiệm vụ then chốt của ngành hải quan trong giai đoạn hiện nay chính là hiện thực hóa dự án “Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số”. Theo lộ trình, dự án này sẽ được triển khai mạnh mẽ từ năm 2026 đến 2028, với kỳ vọng vận hành toàn diện và chính thức vào năm 2028. Đây được coi là bước ngoặt quan trọng trong quản lý nhà nước về xuất nhập khẩu.
Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được ứng dụng rộng rãi nhằm nâng cao năng lực giám sát tự động tại các cửa khẩu, hỗ trợ nhận dạng chính xác chứng từ thương mại. Đặc biệt, việc phát triển các trợ lý ảo thông minh sẽ giúp cả đội ngũ cán bộ hải quan và đại diện các doanh nghiệp dễ dàng tra cứu mã số hàng hóa cũng như trị giá tính thuế một cách nhanh chóng.
Bên cạnh đó, dự án mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và việc kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3 đang được đẩy nhanh. Điều này giúp tạo ra cầu nối thông suốt giữa các cơ quan ban ngành với cộng đồng doanh nghiệp trong việc thực hiện thủ tục xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu và quá cảnh hàng hóa.
Chatbot AI – Bước tiến mới trong hỗ trợ doanh nghiệp
Một trong những thành tựu đáng chú ý nhất của quá trình chuyển đổi số là việc triển khai thành công hệ thống Chatbot AI. Hệ thống này được xây dựng trên nền tảng điện toán đám mây AWS, tích hợp các công nghệ tiên tiến như xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), kết hợp với kho dữ liệu tri thức chuyên sâu về ngành hải quan.
Trong giai đoạn thử nghiệm kéo dài từ ngày 1/2/2026 đến 20/4/2026, hệ thống đã ghi nhận hiệu quả vượt bậc qua các số liệu cụ thể:
- Tổng số lượt hội thoại: 14.441 lượt.
- Tổng số câu hỏi được xử lý: 53.601 câu.
- Tỷ lệ phản hồi thành công: 99,78%.
- Tốc độ phản hồi trung bình: Từ 3 đến 4 giây mỗi câu hỏi.
Các nội dung được người dùng quan tâm bao gồm: mã HS và phân loại hàng hóa (chiếm 60,43%), thủ tục hải quan (chiếm 10,88%), và các vấn đề liên quan đến hồ sơ xuất xứ hàng hóa (chiếm 7,08%). Việc xử lý gần 1.500 câu hỏi mỗi ngày không chỉ giúp giảm tải đáng kể cho bộ phận hỗ trợ mà còn giúp cán bộ hải quan tập trung nguồn lực vào những nhiệm vụ nghiệp vụ có độ phức tạp cao.
Góc nhìn chuyên gia từ TTC Việt Nam
Theo đội ngũ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam, việc chuyển đổi số trong ngành Hải quan không chỉ là thay đổi về công nghệ mà là sự thay đổi về tư duy quản trị dựa trên dữ liệu. Việc ứng dụng AI trên nền tảng đám mây như AWS minh chứng cho xu hướng hội nhập công nghệ toàn cầu. Đối với các doanh nghiệp, việc chuẩn bị hạ tầng mạng ổn định và tích hợp hệ thống quản lý nội bộ tương thích với cơ chế "Hải quan số" là chìa khóa để tận dụng tối đa các tiện ích này, từ đó tối ưu hóa thời gian thông quan và giảm thiểu chi phí vận hành.
Nâng cao tính minh bạch và tốc độ thông quan
Hệ thống hải quan điện tử đã mang lại những thay đổi tích cực rõ rệt. Hiện nay, 100% các thủ tục hải quan căn bản đã được tự động hóa. Tất cả các đơn vị hải quan trên phạm vi cả nước đều thực hiện thủ tục điện tử, với tỷ lệ doanh nghiệp tham gia lên tới 99,65%.
Số thu ngân sách thông qua kênh ngân hàng đã đạt con số ấn tượng, cụ thể đến cuối năm 2025 đạt hơn 423 nghìn tỷ đồng, chiếm 98% tổng số thu. Trong đó, Cổng thanh toán điện tử và thông quan 24/7 đóng góp khoảng 65,7 nghìn tỷ đồng nhờ kết nối với 48 ngân hàng thương mại uy tín.
Cơ chế một cửa quốc gia hiện đã kết nối 250 thủ tục hành chính của 13 bộ, ngành. Việt Nam cũng khẳng định vị thế tiên phong trong ASEAN khi triển khai trao đổi chứng nhận xuất xứ điện tử, hỗ trợ doanh nghiệp tối đa trong việc tiếp cận các ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do.
Tối ưu chi phí và tăng năng lực cạnh tranh
Việc số hóa quy trình đã mang lại hiệu quả thực tế: thời gian thông quan cho hàng hóa xuất khẩu giảm hơn 2 giờ, trong khi hàng nhập khẩu giảm gần 5 giờ. Hồ sơ điện tử giúp doanh nghiệp lưu trữ và tra cứu thông tin dễ dàng hơn, giảm thiểu sai sót và hạn chế tiếp xúc trực tiếp, từ đó nâng cao tính minh bạch trong quản lý.
Dữ liệu giai đoạn 2014-2024 cho thấy tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt hơn 5.817 tỷ USD, tăng trưởng mạnh mẽ 290% so với giai đoạn trước. Đến đầu năm 2026, kim ngạch đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ. Mặc dù vẫn tồn tại áp lực từ nhập siêu (13,8 tỷ USD), nhưng môi trường kinh doanh số hóa đang hỗ trợ rất lớn cho cộng đồng doanh nghiệp.
Hướng tới mục tiêu Hải quan thông minh năm 2030
Ngành hải quan đang tái thiết kế hệ thống nghiệp vụ để hướng tới mô hình Hải quan thông minh năm 2030, với mục tiêu số hóa 100% chứng từ. Các quy trình quản lý sẽ được vận hành hoàn toàn trên nền tảng dữ liệu lớn và công nghệ hiện đại.
Song song với hạ tầng, công tác đào tạo cũng được chú trọng. Tính riêng đầu năm 2026, đã có 710 lượt cán bộ, công chức được đào tạo về AI, dữ liệu lớn và các kỹ năng số cần thiết.
Để được tư vấn các giải pháp hạ tầng mạng, viễn thông và bảo mật dữ liệu doanh nghiệp nhằm đáp ứng tốt nhất các tiêu chuẩn của Hải quan số, hãy liên hệ ngay với TTC Việt Nam (ttcvn.net). Đội ngũ kỹ thuật chuyên sâu của chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng sự phát triển bền vững của doanh nghiệp bạn.
