Chi phí tiến hành sản xuất thử, hay còn gọi là tape-out, có thể vọt lên đến hàng triệu USD, kết hợp cùng sự thiếu hụt về hệ sinh thái sản xuất và kiểm thử đồng bộ đang tạo ra khoảng cách lớn giữa một bản vẽ thiết kế vi mạch đến thành phẩm thương mại. Thêm vào đó, việc thiếu vắng một "khách hàng đầu tiên" đang trở thành nút thắt cổ chai trọng yếu cần sớm được tháo gỡ cho ngành công nghiệp công nghệ cao nước nhà.
Những vấn đề này đã được phân tích và thảo luận sâu rộng bởi các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp trong và ngoài nước tại hội thảo chuyên đề mang tên “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”. Sự kiện do Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn phối hợp cùng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin tổ chức vào sáng ngày 10/9/2026.
Chip chuyên dụng mở ra hướng đi mới cho hệ sinh thái bán dẫn nội địa
Phát biểu định hướng tại sự kiện, ông Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, nhận định rằng vi mạch bán dẫn đang từng bước khẳng định vai trò là nền tảng cốt lõi để duy trì năng lực tự chủ công nghệ, bảo đảm an ninh quốc gia cũng như nâng cao sức cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế.
Đảng và Nhà nước ta đã xác định rõ bán dẫn là một lĩnh vực ưu tiên chiến lược. Cụ thể, Nghị quyết 57-NQ/TW đã đặt các yếu tố khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng chuyển đổi số vào vị trí đột phá chiến lược hàng đầu, đồng thời đặt ra yêu cầu phải từng bước làm chủ công nghệ lõi trong ngành vi mạch.
Bên cạnh đó, Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam định hướng đến năm 2030, tầm nhìn xa đến năm 2050 theo Quyết định 1018/QĐ-TTg đã lựa chọn công thức chiến lược C = SET + 1, trong đó thành tố S đại diện cho Specialized - tức các dòng chip chuyên dụng.
Các loại chip chuyên dụng được kiến tạo nhằm giải quyết những bài toán kỹ thuật cụ thể, ứng dụng rộng rãi trong hệ thống camera AI, thiết bị IoT, robot, UAV, hạ tầng viễn thông, thiết bị điện tử công suất, lưới điện thông minh hoặc các nền tảng bảo mật tiên tiến.
Khác biệt hoàn toàn so với các dòng chip thương mại phổ thông vốn phải cạnh tranh khốc liệt dựa trên quy mô sản lượng lớn, chip chuyên dụng tạo ra giá trị gia tăng thông qua khả năng tối ưu hóa hiệu năng vận hành, tiết kiệm điện năng tối đa và đáp ứng chính xác yêu cầu khắt khe của từng dòng sản phẩm cụ thể.
Đây được xem là lối đi vô cùng thực tế và phù hợp với năng lực hiện tại của Việt Nam, khi quốc gia đã quy tụ được đội ngũ kỹ sư thiết kế giàu kinh nghiệm, nền tảng công nghiệp điện tử đang lớn mạnh cùng một thị trường tiêu thụ rộng lớn từ các lĩnh vực như viễn thông, trí tuệ nhân tạo, ô tô điện, năng lượng sạch và công cuộc chuyển đổi số.
Nếu triển khai thành công hướng đi này, các doanh nghiệp Việt hoàn toàn có cơ hội từng bước làm chủ những công đoạn mang lại giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi giá trị như thiết kế kiến trúc, xác minh tính đúng đắn, kiểm thử chất lượng và tích hợp hệ thống chip.
Gánh nặng tài chính khổng lồ từ những lần đặt cược tape-out
Theo chia sẻ từ ông Nguyễn Anh Tuấn, khoảng cách từ khâu ý tưởng trên bản thiết kế đến khi cầm trên tay một con chip thương mại là một chặng đường vô cùng chông gai. Doanh nghiệp bắt buộc phải tiếp cận các bộ công cụ thiết kế điện tử EDA tiên tiến cùng các thư viện IP bản quyền với mức chi phí bản quyền vô cùng đắt đỏ.
Đặc biệt, mỗi lần thực hiện quy trình tape-out đưa thiết kế đi chế tạo thử nghiệm có thể ngốn khoản ngân sách lên đến hàng triệu USD, đi kèm với rủi ro kỹ thuật có thể dẫn đến thất bại bất cứ lúc nào. Trong khi đó, thị trường trong nước hiện vẫn chưa xây dựng được một hệ sinh thái hoàn chỉnh khép kín từ thiết kế, chế tạo wafer, đóng gói, kiểm thử cho đến cấp phép chứng nhận chất lượng.
Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ sở hữu những đơn hàng số lượng ít, việc tiếp cận các dịch vụ đóng gói và kiểm thử đạt chuẩn quốc tế vừa gây tốn kém nguồn lực tài chính vừa mất rất nhiều thời gian chờ đợi. Ngay cả khi đã cầm trên tay những mẫu chip mẫu đầu tiên, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với núi công việc phía trước như hoàn thiện phần mềm điều khiển, thiết kế bo mạch phần cứng, đánh giá độ bền và tích hợp đồng bộ vào sản phẩm hoàn chỉnh.
Dẫu vậy, rào cản lớn nhất kìm hãm sự phát triển của ngành có lẽ nằm ở yếu tố thị trường, hay còn gọi là bài toán kinh điển "con gà và quả trứng". Các nhà đầu tư không dám rót vốn lớn khi chưa nhìn thấy đầu ra, trong khi khách hàng tiềm năng lại tỏ ra dè dặt, không muốn mua một dòng chip nội địa chưa qua kiểm chứng thực tế trên thị trường. Vòng tròn luẩn quẩn này đã khiến không ít dự án vi mạch triển vọng phải dừng chân ở giai đoạn nghiên cứu phòng thí nghiệm mà không thể bước sang giai đoạn thương mại hóa.
Bên cạnh đó, bài toán nhân lực chất lượng cao vẫn là một điểm nghẽn lớn. Hệ sinh thái nước ta hiện vẫn thiếu vắng các chuyên gia kiến trúc chip tầm cỡ, kỹ sư kiểm thử phần cứng chuyên sâu, chuyên gia vật liệu bán dẫn, kỹ sư đóng gói cùng đội ngũ nhân sự đủ khả năng quản lý và triển khai toàn bộ vòng đời phát triển sản phẩm vi mạch.
Giải pháp cốt lõi: Nhà nước mở đường bằng cơ chế tạo ra khách hàng đầu tiên
Nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn kể trên, một trong những giải pháp mang tính chiến lược được đề xuất là đổi mới toàn diện phương thức hỗ trợ phát triển ngành bán dẫn. Thay vì dàn trải nguồn lực hỗ trợ đơn lẻ cho từng doanh nghiệp hoặc tài trợ rời rạc cho các đề tài nghiên cứu hàn lâm, Việt Nam cần sớm hình thành một hệ sinh thái hỗ trợ xuyên suốt, liên tục từ khâu nghiên cứu cơ bản, thiết kế, sản xuất thử nghiệm, đo lường kiểm định cho đến thương mại hóa sản phẩm.
Dưới góc nhìn và định hướng từ Bộ Khoa học và Công nghệ, trong thời gian tới dự kiến sẽ ban hành một danh mục gồm khoảng 20 nhóm sản phẩm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng trực tiếp. Các nhóm sản phẩm này sẽ tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán biên (edge computing), công nghệ viễn thông thế hệ mới, cảm biến thông minh, hệ thống IoT, điện tử công suất và giải pháp bảo mật phần cứng. Nếu danh mục này đi vào thực tiễn với các cơ chế tài chính linh hoạt, nó sẽ tạo ra tín hiệu thị trường cực kỳ rõ ràng, giúp cộng đồng doanh nghiệp nắm bắt chính xác nhu cầu của Nhà nước để chủ động hoạch định chiến lược đầu tư dài hạn.
Một giải pháp đột phá khác được kỳ vọng là tận dụng tối đa các dự án đầu tư công, các chương trình chuyển đổi số quy mô quốc gia và những công trình hạ tầng trọng điểm để đóng vai trò là "khách hàng đầu tiên" tiêu thụ sản phẩm chip do kỹ sư Việt Nam thiết kế. Đây chính là chiếc chìa khóa vàng giúp phá vỡ vòng luẩn quẩn thị trường bấy lâu nay.
Khi có được đơn hàng thương mại đầu tiên làm bàn đạp, các doanh nghiệp thiết kế sẽ có thêm nguồn lực và động lực mạnh mẽ để tái đầu tư mở rộng. Khi con chip được đưa vào vận hành thử nghiệm trong các dự án thực tế, sản phẩm sẽ có cơ hội kiểm chứng độ bền bidez, tối ưu hóa thông số. Từ những dữ liệu thực tế và lịch sử vận hành minh bạch đó, doanh nghiệp sẽ có đủ uy tín để tự tin tiếp cận những phân khúc khách hàng lớn hơn trên thị trường quốc tế.
Song song với những giải pháp về thị trường, Việt Nam cũng cần khẩn trương thiết lập một hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, xây dựng các phòng thí nghiệm đạt chuẩn, hoàn thiện cơ chế chứng nhận và đánh giá độ tin cậy, nhằm đảm bảo các sản phẩm vi mạch 'Make in Vietnam' đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ ngoại.
Chiến lược thông minh: Không cần tự làm tất cả nhưng phải nắm giữ các khâu huyết mạch
Cần phải khẳng định rằng, chủ động công nghệ bán dẫn không đồng nghĩa với việc Việt Nam phải tự mình ôm đồm sản xuất mọi công đoạn từ A đến Z. Trong bức tranh chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu hóa sâu sắc, mỗi quốc gia thường sẽ đảm nhiệm những mắt xích phù hợp với thế mạnh riêng. Điều quan trọng nhất đối với Việt Nam là phải làm chủ được các khâu quyết định mang tính chiến lược như thiết kế kiến trúc hệ thống, xác minh logic, quản lý dữ liệu kiểm thử và năng lực chủ động lựa chọn đối tác tối ưu trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tham gia đóng góp ý kiến tại hội thảo, bà An Chen - Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của tập đoàn Qualcomm, cho biết tập đoàn này đang tiếp tục mở rộng quy mô các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam. Hoạt động này tập trung kết hợp chặt chẽ trên 4 trụ cột chiến lược gồm AI, công nghệ bán dẫn, phát triển phần mềm và kỹ thuật hệ thống. Định hướng của Qualcomm là phối hợp đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm làm chủ toàn bộ chu trình thiết kế vi mạch khép kín (end-to-end), từ các công đoạn Front-end như xây dựng kiến trúc, thiết kế logic cho đến các công đoạn Back-end bao gồm layout và tape-out, qua đó hướng tới mục tiêu tự chủ thiết kế các dòng vi xử lý SoC phức tạp.
Nhận định từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam: Sự tham gia của các tên tuổi công nghệ lớn như Qualcomm kết hợp với năng lực hạ tầng nội địa đang tạo ra bước đệm vững chắc cho ngành vi mạch. Tuy nhiên, chìa khóa để các doanh nghiệp công nghệ trong nước bứt phá vẫn nằm ở sự đồng bộ về hạ tầng mạng viễn thông hạ tầng và các giải pháp kết nối IoT đi kèm, nơi các đơn vị tích hợp hệ thống như TTC Việt Nam đóng vai trò cầu nối đưa sản phẩm ứng dụng thực tế vào hạ tầng doanh nghiệp.
Ở một diễn biến đáng chú ý khác trong nước, Tập đoàn Geleximco đang khẩn trương xúc tiến các thủ tục pháp lý để đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất chip quy mô lớn tại tỉnh Hưng Yên. Dự án này dự kiến sẽ chính thức khởi công vào tháng 11/2026 và đưa những sản phẩm thương mại đầu tiên ra thị trường vào khoảng đầu năm 2028. Điểm sáng lớn nhất của dự án này là doanh nghiệp đã đưa ra cam kết mạnh mẽ sẽ ưu tiên tối đa cho việc thử nghiệm, tích hợp các dòng vi mạch điều khiển, cảm biến thông minh và chip công suất do chính đội ngũ kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe điện cũng như hệ sinh thái công nghiệp đa ngành của tập đoàn. Đây có thể xem là một mô hình thực tiễn rất đáng nhân rộng, giúp giải quyết triệt để bài toán tìm kiếm "khách hàng đầu tiên" - rào cản lớn nhất kìm hãm các nhà thiết kế chip Việt trong suốt thời gian qua.
Bên cạnh đó, sự hậu thuẫn từ Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn trong việc cung cấp hạ tầng dùng chung bao gồm các bộ công cụ thiết kế chuyên dụng, thư viện IP bản quyền, hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, cùng các dịch vụ hỗ trợ đo lường kiểm định sẽ giúp kết nối chặt chẽ giữa các công ty thiết kế chip với các nhà sản xuất thiết bị đầu cuối.
Hành trình dài từ những bước nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho đến khi sản phẩm chính thức chinh phục thị trường thương mại chắc chắn vẫn tiềm ẩn rất nhiều rủi ro và thách thức. Thế nhưng, nếu hệ thống chính sách quốc gia tạo ra được một thị trường đầu ra ổn định, doanh nghiệp có được "khách hàng đầu tiên" để cọ xát, hạ tầng dùng chung giúp tiết kiệm chi phí đầu tư ban đầu, cùng sự chung tay chuyển giao tri thức từ các tập đoàn công nghệ đa quốc gia, dòng chip chuyên dụng hoàn toàn có thể vươn lên trở thành "cửa ngách" chiến lược giúp Việt Nam từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu trong tương lai gần.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp hạ tầng mạng, viễn thông và công nghệ thông tin tiên tiến nhất hiện nay, quý khách hàng và doanh nghiệp vui lòng liên hệ trực tiếp với đội ngũ chuyên gia của TTC Việt Nam qua website ttcvn.net để nhận được sự hỗ trợ chuyên sâu và tận tâm.
