Sự phát triển vũ bão của công nghệ số đang tạo ra những biến động mạnh mẽ trong đời sống nghề nghiệp toàn cầu. Đầu năm nay, quyết định từ chức của nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo Mrinank Sharma tại Anthropic đã thu hút hơn 15 triệu lượt xem trên mạng xã hội X, châm ngòi cho một cuộc tranh luận sôi nổi về tương lai của lực lượng lao động trí thức.
Làn sóng dịch chuyển nghề nghiệp lan rộng toàn cầu
Trong tuyên bố của mình, ông Sharma đã đưa ra những cảnh báo về một thế giới đối mặt với nhiều rủi ro trước chính công nghệ mà ông từng tham gia phát triển. Đáng chú ý, bước đi tiếp theo trong sự nghiệp của vị chuyên gia này là theo đuổi việc học bằng cử nhân thơ ca.
Theo ghi nhận từ tờ The Guardian, sau sự việc của Sharma, làn sóng nhân sự chủ động rời khỏi các vị trí văn phòng truyền thống để tìm kiếm những hướng đi mới đang có xu hướng lan rộng ra ngoài ranh giới của Thung lũng Silicon. Từ các ngành nghề liên quan đến công nghệ thông tin, quan hệ công chúng (PR) cho đến lĩnh vực tư vấn doanh nghiệp, rất nhiều chuyên gia quyết định từ bỏ nấc thang sự nghiệp ổn định lâu năm. Họ lựa chọn chuyển đổi sang những lĩnh vực mà bản thân cảm thấy an toàn hơn hoặc có sự tương thích cao hơn với hệ giá trị cá nhân.
Trên thực tế, nếu nhìn nhận dựa trên các số liệu kinh tế vĩ mô, công nghệ trí tuệ nhân tạo chưa thực sự gây ra một cuộc sụp đổ mang tính diện rộng đối với thị trường việc làm. Theo phân tích từ tạp chí The Economist, công nghệ này trên thực tế đã góp phần tạo ra khoảng 1 triệu việc làm mới tại thị trường Mỹ, trong khi tổng số các trường hợp sa thải nhân sự có liên quan trực tiếp đến trí tuệ nhân tạo chỉ dừng lại ở mức khoảng 200.000 người.
Dẫu vậy, kết quả từ các cuộc khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện lại vẽ nên một bức tranh tâm lý hoàn toàn khác. Có tới 71% người tham gia khảo sát tại Mỹ bày tỏ niềm tin rằng sự bùng nổ công nghệ sẽ dẫn đến tình trạng suy giảm việc làm trong vòng hai thập kỷ tới. Nỗi lo sợ mơ hồ về tương lai này đang trực tiếp chi phối và định hình các quyết định ở hiện tại của đông đảo người lao động.
Sự thay đổi bản chất công việc và tâm lý người lao động
Đối với nhiều nhân sự làm việc tại các văn phòng, công nghệ mới không đơn thuần chỉ mang tính đe dọa trực tiếp đối với vị trí việc làm hiện tại. Quan trọng hơn, nó đang làm biến đổi sâu sắc bản chất của các công việc thường ngày.
Sau quãng thời gian gần một thập kỷ gắn bó với ngành quan hệ công chúng, Vanessa Hsia (30 tuổi) đã đưa ra quyết định nghỉ việc để theo học chương trình thạc sĩ văn học. Cô chia sẻ bản thân từng trải qua cảm giác kiệt sức khi chứng kiến ngành PR ngày càng chạy đua theo số lượng thay vì chú trọng vào chất lượng, đồng thời lạm dụng các công cụ tự động hóa thay thế hoàn toàn cho tư duy phản biện.
Cô bày tỏ: "Tôi từng tin rằng cứ làm việc chăm chỉ thì sẽ thăng tiến và nhận mức lương xứng đáng. Nhưng công nghệ này xuất hiện và cho thấy điều đó không còn được đảm bảo".
Ở một diễn biến tương tự, Hanna Horvath (29 tuổi), cựu biên tập viên làm việc tại nền tảng tài chính Bankrate, cũng lựa chọn rời bỏ công việc cố định để chuyển sang hình thức làm việc tự do kết hợp với tư vấn tài chính cá nhân. Khi công ty bắt đầu đưa ra các yêu cầu ép buộc nhân viên phải ứng dụng các hệ thống tự động hóa, cô nhanh chóng nhận thấy vai trò chuyên môn của mình bị lu mờ. Vị trí của cô dần biến thành một "quản lý dự án" với công việc chính là rà soát lại các nội dung do máy tính tạo ra thay vì được trực tiếp sáng tác.
Cô nhận xét: "Trí tuệ nhân tạo không nhất thiết phải cướp đi công việc mới có thể làm thay đổi mối quan hệ giữa bạn và công việc. Công nghệ này thực chất đã làm thay đổi tâm lý người lao động".
Theo ghi nhận từ tờ The Guardian, hiện tượng này cũng xuất hiện ở nhiều ngành nghề khác khi các kỹ sư phần mềm hay nhà sản xuất quảng cáo thực hiện những bước chuyển mình lớn. Chẳng hạn, Chris - một cựu kỹ sư phần mềm sở hữu hơn 10 năm kinh nghiệm - đã nộp đơn gia nhập lực lượng cảnh sát tại một thành phố lớn thuộc bờ Đông nước Mỹ. Nguyên nhân là bởi anh cảm thấy ngành lập trình không còn đòi hỏi tư duy sâu sắc như trước, đồng thời môi trường doanh nghiệp hiện đại cũng không còn mang lại sự bảo đảm bền vững.
Tương tự như vậy, Kara - một cựu nhà sản xuất trong ngành quảng cáo - đã chọn từ bỏ nghề nghiệp cũ để chuyển sang làm diễn viên và nhân viên pha chế. Quyết định này được đưa ra sau khi cô cảm thấy hoàn toàn kiệt sức bởi những áp lực pháp lý vô cùng phức tạp xoay quanh quyền sử dụng hình ảnh và giọng nói do các công cụ tạo sinh như Runway hay ElevenLabs quy định.
Góc nhìn từ giới lãnh đạo và các chuyên gia kinh tế
Tâm lý bất an hiện hữu trong lòng lực lượng lao động phần lớn bắt nguồn từ chính những lời cảnh báo mang tính bi quan do giới lãnh đạo các tập đoàn công nghệ lớn đưa ra.
Cụ thể, Giám đốc điều hành Anthropic là ông Dario Amodei từng đưa ra dự báo rằng công nghệ mới sẽ thay thế khoảng một nửa số lượng vị trí việc làm văn phòng cấp thấp vào thời điểm cuối thập kỷ này. Ông đồng thời miêu tả đây là một "công cụ thay thế lao động nói chung của con người".
Dưới góc độ học thuật, Giáo sư kinh tế học Brendan Moore tại Đại học Notre Dame đưa ra nhận định: "Giữa những tuyên bố về làn sóng sa thải hàng loạt của các giám đốc điều hành công nghệ và việc các tập đoàn viễn thông lấy công nghệ làm lý do tinh giản biên chế, người lao động dễ mặc định mọi thứ đều do trí tuệ nhân tạo gây ra".
Ông đưa ra lời cảnh báo rằng lực lượng lao động chính là cỗ máy tạo động lực cốt lõi cho sự phát triển của nền kinh tế. Nhìn lại giai đoạn đại dịch Covid-19, làn sóng "đại từ chức" từng đẩy chi phí tiền lương và tỷ lệ lạm phát leo thang. Tương tự như vậy, nếu nỗi sợ hãi về công nghệ tiếp tục kích hoạt một làn sóng rời bỏ công sở trên quy mô lớn, thị trường hoàn toàn có khả năng phải đối mặt với những xáo trộn kinh tế thực tế, ngay cả khi kịch bản máy móc cướp sạch việc làm chưa từng xảy ra trên thực tế.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Dưới lăng kính của những chuyên gia hoạt động lâu năm trong lĩnh vực hạ tầng mạng và giải pháp viễn thông tại TTC Việt Nam, sự dịch chuyển nhân sự hiện nay phản ánh một giai đoạn quá độ tất yếu của kỷ nguyên số hóa doanh nghiệp. Công nghệ tự động hóa sinh ra không nhằm mục đích triệt tiêu giá trị con người, mà đóng vai trò là công cụ tối ưu hóa hiệu suất vận hành. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc trốn tránh công nghệ, mà là sự chủ động nâng cao năng lực chuyên môn, thích ứng với các tiêu chuẩn kỹ thuật mới và chuyển đổi tư duy làm việc để trở thành người làm chủ công nghệ thay vì để bản thân bị động trước xu thế phát triển.
Trước những biến động tâm lý tiêu cực bao trùm thị trường, một số nhà lập pháp tại Mỹ như Thượng nghị sĩ Bernie Sanders đã đề xuất các dự luật nhằm tạm dừng hoạt động xây dựng các trung tâm dữ liệu mới cho đến khi hệ thống pháp lý thiết lập được đầy đủ các cơ chế bảo vệ việc làm cho người lao động.
Ở chiều hướng ngược lại, một số nhà lãnh đạo công nghệ tiêu biểu như CEO Meta Mark Zuckerberg lại lên tiếng chỉ trích những luận điệu mang tính bi quan quá mức từ một bộ phận trong ngành. Ông đồng thời đưa ra lời kêu gọi xây dựng một tầm nhìn mang tính tích cực hơn về tương lai, nơi con người và các giải pháp công nghệ có thể song hành và phát triển bền vững cùng nhau.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp hạ tầng mạng, viễn thông và công nghệ thông tin tối ưu, an toàn cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên số, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia của TTC Việt Nam thông qua website ttcvn.net hoặc hotline chính thức để nhận được sự hỗ trợ tận tâm và chuyên nghiệp nhất.
