Tại phiên thảo luận chuyên đề về thúc đẩy quan hệ hợp tác chiến lược trong lĩnh vực công nghệ giữa Việt Nam và Nhật Bản diễn ra tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), bức tranh công nghệ đang chứng kiến những chuyển biến mang tính bước ngoặt. Đại diện các doanh nghiệp lớn đã chỉ ra sự đảo chiều rõ rệt trong mô hình vận hành chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay.
“Nếu trước đây, hoạt động nghiên cứu diễn ra ở nước ngoài và sản xuất ở Việt Nam, bây giờ xu hướng đang thay đổi”, ông Nguyễn Văn Thuận, Giám đốc Meiko Hightech, chia sẻ tại phiên thảo luận “Thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược” chiều 13/8 tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC).
Sự dịch chuyển từ gia công sang nghiên cứu và phát triển công nghệ
Theo phân tích từ ông Nguyễn Văn Thuận, khâu nghiên cứu và phát triển sản phẩm của các tập đoàn quốc tế không còn bị giới hạn ở các quốc gia phát triển mà đang từng bước được định hình và chuyển giao trực tiếp sang thị trường Việt Nam. Tại đây, đội ngũ kỹ sư Việt Nam và Nhật Bản đang trực tiếp ngồi lại cùng nhau để thiết kế, thử nghiệm và tối ưu hóa các giải pháp công nghệ mới.
Điểm đáng chú ý trong mô hình vận hành mới này là sự đảo ngược trong chuỗi phân phối. Một số dòng sản phẩm cao cấp sau khi được nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện ngay trong nước sẽ được vận chuyển ngược lại sang các dây chuyền sản xuất lớn tại Nhật Bản hay Trung Quốc để thương mại hóa hàng loạt.
Trải qua hành trình hai thập kỷ gắn bó và phát triển tại thị trường Việt Nam từ quyết định cấp phép đầu tư từ năm 2006, Meiko hiện đã khẳng định vị thế vững chắc với 5 cơ sở sản xuất đang vận hành trơn tru và thêm hai dự án nhà máy mới đang được khẩn trương xây dựng. Quy mô vốn đầu tư hiện tại đã gia tăng ấn tượng, gấp hơn 10 lần so với nguồn vốn ban đầu trị giá 160 triệu USD.
Song song với hoạt động sản xuất phần cứng, doanh nghiệp này cũng đang đẩy mạnh nghiên cứu các giải pháp vận hành cho mô hình nhà máy thông minh thế hệ mới. Các hạng mục công nghệ tiên tiến bao gồm hệ thống máy móc tự động hóa hoàn toàn, hạ tầng logistics hiện đại, kho hàng thông minh, ứng dụng công nghệ vạn vật kết nối Internet vạn vật (IoT), hệ thống giám sát hình ảnh thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (CCTV AI) cùng các phần mềm quản lý sản xuất chuyên sâu.
Chiến lược thu hút đầu tư công nghệ cao và bài toán nhân lực
Từ những đúc rút thực tiễn tại doanh nghiệp của mình, ông Nguyễn Văn Thuận nhấn mạnh rằng Việt Nam cần thiết phải đổi mới tư duy chiến lược trong việc thu hút các nguồn vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực công nghệ cao.
“Khi xây dựng được lực lượng lao động chất lượng cao, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tốt, tôi tin rằng việc thu hút các doanh nghiệp FDI, đặc biệt là từ Nhật Bản, sẽ dễ dàng hơn”, ông nói.
Sự chuyển dịch của các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) đồng thời đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe hơn đối với nguồn nhân lực công nghệ thông tin và viễn thông. Dưới lăng kính của ông Bùi Hùng Việt, Giám đốc Công nghệ Viettel Software, tiềm năng về trí tuệ nhân tạo của đội ngũ kỹ sư Việt Nam là rất lớn nhưng họ vẫn thiếu đi không gian và cơ hội để thử sức trong các dự án có quy mô tầm vóc quốc tế.
Khoảng cách này hoàn toàn có thể được khỏa lấp thông qua việc đẩy mạnh liên kết hợp tác cùng các đối tác công nghệ hàng đầu thế giới, tiêu biểu như các doanh nghiệp đến từ Nhật Bản.
Trong khi các đối tác Nhật Bản sở hữu tiềm lực mạnh mẽ về hạ tầng phần cứng, hệ thống trung tâm dữ liệu quy mô lớn và năng lực tính toán siêu việt, thì các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam lại nắm giữ thế mạnh cốt lõi trong lĩnh vực phát triển phần mềm và tối ưu hóa giải pháp.
Sự kết hợp ăn ý giữa hai thế mạnh này sẽ tạo ra bệ phóng vững chắc để xây dựng các nền tảng AI đột phá cùng hệ sinh thái công cụ phần mềm chuyên dụng phục vụ trực tiếp cho thị trường Nhật Bản.
Đổi mới giáo dục đại học và gắn kết doanh nghiệp với nhà trường
Để đảm bảo nguồn cung nhân lực đủ sức gánh vác các dự án công nghệ phức tạp, cấu trúc đào tạo tại các trường đại học cũng cần có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Theo quan điểm của ông Nguyễn Hoàng Anh, Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Nhật, các cơ sở giáo dục không thể đứng ngoài cuộc mà phải chủ động mời doanh nghiệp tham gia trực tiếp ngay từ khâu thiết kế khung chương trình giảng dạy.
Việc thiếu đi sự kết nối chặt chẽ với thực tiễn doanh nghiệp từ sớm sẽ khiến sinh viên mới tốt nghiệp gặp nhiều bỡ ngỡ và khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp.
Đặc biệt đối với các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như công nghiệp bán dẫn, nội dung đào tạo bắt buộc phải bám sát nhu cầu thực tế của các tập đoàn lớn từ Nhật Bản, Hàn Quốc, khu vực Đài Loan (Trung Quốc) cùng các thị trường chiến lược trọng điểm mà Việt Nam đang định hướng vươn tới.
Do đó, thách thức cốt lõi hiện nay không chỉ dừng lại ở việc gia tăng số lượng kỹ sư công nghệ được đào tạo, mà quan trọng hơn là kiến tạo một môi trường thực chiến chuyên nghiệp để họ trực tiếp tham gia vào các dự án quy mô lớn. Đây chính là chìa khóa then chốt giúp quốc gia chuyển dịch thành công từ vai trò gia công, sản xuất thuần túy sang vị thế chủ động tham gia sâu hơn vào các tầng cao của chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Làm rõ hơn về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Thuận cho rằng tiến trình hội nhập và phát triển cần được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động thiết thực, gắn liền với mục tiêu và lộ trình thực hiện tường minh thay vì chỉ dừng lại ở các định hướng vĩ mô về trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị bay không người lái (UAV) hay công nghệ bán dẫn.
“Nếu hai nước muốn đồng hành và cùng phát triển, chúng ta nên có những dự án cụ thể”, ông nhấn mạnh.
Nhận định từ các chuyên gia công nghệ và nhà quản lý giáo dục cho thấy, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong việc thu hút các dòng vốn đầu tư công nghệ cao không chỉ xoay quanh yếu tố chi phí nhân công giá rẻ. Sức hút thực sự nằm ở năng lực tích hợp toàn diện bao gồm chất lượng nguồn nhân lực, hệ thống R&D, sự đồng hành của doanh nghiệp và mô hình đào tạo thực chiến để tạo nên một hệ sinh thái công nghệ tự chủ, đủ sức cạnh tranh trên trường quốc tế.
Góc nhìn chuyên gia từ TTC Việt Nam cho thấy, sự dịch chuyển của các trung tâm R&D quốc tế về Việt Nam đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cấp hạ tầng mạng viễn thông, hệ thống an ninh mạng và các giải pháp trung tâm dữ liệu đạt chuẩn quốc tế. Để các kỹ sư công nghệ có thể vận hành trơn tru các dự án AI, IoT hay bán dẫn quy mô lớn, một nền tảng hạ tầng số vững chắc, bảo mật và có băng thông tốc độ cao chính là mạch máu không thể thiếu. Do đó, các doanh nghiệp công nghệ trong nước cần chủ động đón đầu xu hướng này bằng cách nâng cao năng lực tích hợp hệ thống và tối ưu hóa hạ tầng viễn thông.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp hạ tầng mạng, viễn thông và giải pháp công nghệ toàn diện phục vụ cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên chuyển đổi số, hãy liên hệ ngay với TTC Việt Nam (ttcvn.net) hôm nay để nhận được sự hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi.
