Vào ngày 17/10 vừa qua, Ban Cơ yếu Chính phủ đã chủ trì tổ chức hội thảo quan trọng nhằm chính thức công bố ba dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về lĩnh vực mật mã hậu lượng tử. Sự kiện này thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng công nghệ thông tin và viễn thông nước nhà khi giới thiệu các giải pháp tiên tiến gồm Thuật toán chữ ký số hậu lượng tử dựa trên hàm băm HB-PQSign (có phiên bản sửa đổi), Cơ chế đóng gói khóa ML-KEM cùng với Chữ ký số dựa trên lưới có cấu trúc ML-DSA.
Minh bạch thông tin và lấy ý kiến rộng rãi
Toàn bộ các tài liệu kỹ thuật chi tiết của ba dự thảo này đã được đăng tải công khai trực tuyến trên cổng thông tin điện tử chính thức của Ban Cơ yếu Chính phủ, Bộ Quốc phòng cũng như Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia. Động thái này nhằm mục đích tiếp nhận những ý kiến phản biện khách quan, đa chiều từ các chuyên gia đầu ngành, các viện nghiên cứu khoa học cũng như cộng đồng doanh nghiệp công nghệ trong nước.
Nguy cơ từ máy tính lượng tử và chiến lược đi trước đón đầu
Sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ máy tính lượng tử trong thời gian gần đây đang đặt ra những thách thức chưa từng có tiền lệ, khiến các hệ thống mật mã truyền thống đang được sử dụng phổ biến đứng trước nguy cơ bị bẻ khóa hoàn toàn. Đặc biệt, chiến lược tấn công mang tên "Thu thập trước, giải mã sau" – nơi kẻ gian tiến hành thu thập dữ liệu mã hóa từ thời điểm hiện tại để chờ đến khi công nghệ lượng tử phát triển hoàn thiện nhằm giải mã – đang trở thành mối đe dọa hiện hữu. Điều này đòi hỏi các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam, phải có chiến lược chủ động đi trước một bước trong việc chuyển đổi sang hạ tầng mật mã kháng lượng tử.
Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Ban Cơ yếu Chính phủ đã tích cực tham mưu cho Bộ Quốc phòng để trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hai đề án chiến lược rất quan trọng. Cụ thể là Đề án "Phát triển hệ thống mật mã kháng lượng tử giai đoạn 2026 - 2035" và Đề án "Khuyến khích xã hội hóa hoạt động nghiên cứu, phát triển ứng dụng mật mã dân sự giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến 2035”.
Lộ trình quốc gia chuyển đổi sang mật mã kháng lượng tử
Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Thiếu tướng Hồ Văn Hương, Phó Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ nhấn mạnh rằng Việt Nam đã xây dựng và định hình rõ ràng lộ trình chuyển đổi công nghệ theo đúng nguyên tắc "thận trọng, đồng bộ và không gián đoạn". Trong chiến lược này, công nghệ mật mã hậu lượng tử (PQC) được xác định là giải pháp chủ lực để triển khai diện rộng, trong khi công nghệ phân phối khóa lượng tử (QKD) sẽ được áp dụng có chọn lọc tại các hệ thống mạng liên lạc có tính chất trọng yếu.
Lộ trình chuyển đổi cấp quốc gia được chia thành 4 mốc thời gian cụ thể như sau:
- Đến năm 2027: Ban hành hoàn chỉnh hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia TCVN bao gồm các thuật toán, sản phẩm và thiết bị bảo mật PQC.
- Đến năm 2030: Hoàn thành công tác chuyển đổi và tích hợp mật mã hậu lượng tử PQC theo cơ chế lai đối với các hệ thống thông tin tối quan trọng về an ninh quốc gia.
- Đến năm 2033: Bổ sung các tiêu chuẩn quốc gia mới liên quan đến PQC và QKD nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý kỹ thuật.
- Đến năm 2035: Hoàn tất việc chuyển đổi toàn diện 100% sang hệ thống mật mã kháng lượng tử cho toàn bộ các hệ thống thông tin trọng yếu về an ninh quốc gia.
Năng lực làm chủ công nghệ lõi khép kín
Trình bày tham luận tại sự kiện, TS. Nguyễn Quốc Toàn, Viện trưởng Viện Khoa học - Công nghệ mật mã chỉ rõ rằng công cuộc chuyển đổi PQC thực chất là cuộc cạnh tranh gay gắt về năng lực tự chủ công nghệ lõi khép kín trải dài qua 4 tầng khác nhau: Thiết kế và chứng minh; thám mã; cài đặt an toàn và sản xuất phần cứng; cuối cùng là tiêu chuẩn hóa và kiểm định. Bất kỳ quốc gia nào bỏ ngỏ hoặc không làm chủ được dù chỉ một tầng trong số này cũng sẽ đối mặt với rủi ro lớn về an ninh quốc gia do sự phụ thuộc và nguy cơ bị xâm phạm dữ liệu.
Theo quan điểm của Viện trưởng, các công nghệ lõi mật mã mang tính chất bảo mật tuyệt đối không thể giao thương hay mua bán, nhập khẩu từ nước ngoài mà phải được đúc kết qua thời gian với đội ngũ nhân sự chuyên môn cao. Hiện tại, Ban Cơ yếu Chính phủ đã định hướng đi theo con đường làm chủ đồng thời cả bốn tầng và gặt hái được những thành tựu đáng ghi nhận như thiết kế thành công thuật toán HB-PQSign, phát triển cơ chế đóng gói khóa Hybrid ML-KEM, chứng minh tính an toàn cho các thuật toán hậu lượng tử trong mô hình QROM cũng như xây dựng các bộ tham số mật mã an toàn mới.
Giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
Dù đã đạt được những bước đệm khởi đầu vững chắc, ngành mật mã nước nhà vẫn phải đối diện với nhiều bài toán khó khăn về tri thức, công nghệ cũng như bài toán nhân lực chất lượng cao. Do đó, TS. Nguyễn Quốc Toàn đã đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm bao gồm: xây dựng các nhóm chuyên gia nòng cốt dựa trên 4 trụ cột năng lực; gắn kết chặt chẽ công tác đào tạo với các bài toán thực tiễn; đồng thời thực thi những cơ chế đặc thù về chế độ đãi ngộ, tuyển dụng và cải thiện môi trường làm việc cho chuyên gia mật mã.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Nhận định về bước tiến mới này, các chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam cho rằng việc công bố các dự thảo tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử là một cột mốc mang tính chiến lược đối với hạ tầng mạng và viễn thông quốc gia. Trong kỷ nguyên số hóa và điện toán đám mây phát triển mạnh mẽ, các doanh nghiệp và tổ chức không thể chỉ dựa vào các tường lửa hay phương thức mã hóa cũ. Việc sớm tiếp cận các tiêu chuẩn PQC sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động nâng cấp hệ thống hạ tầng mạng, bảo vệ dữ liệu khách hàng trước nguy cơ tấn công ngày càng tinh vi từ tội phạm mạng sử dụng công nghệ tương lai. Đây chính là nền tảng cốt lõi để đảm bảo sự phát triển bền vững cho chuyển đổi số quốc gia.
Đánh giá từ cộng đồng đổi mới sáng tạo
Đại diện cho các đơn vị thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ, ông Võ Xuân Hoài - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) đánh giá rất cao việc công bố ba dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử. Ông khẳng định đây là hành động thiết thực thể hiện tầm nhìn đi trước đón đầu của cơ quan chức năng. Các bộ tiêu chuẩn này sẽ đóng vai trò là khung pháp lý và kỹ thuật quan trọng để đánh giá, thử nghiệm cũng như ứng dụng các giải pháp bảo mật tối ưu phù hợp với hạ tầng thực tế tại Việt Nam.
Lãnh đạo NIC cũng cam kết sẽ tiếp tục sát cánh cùng Ban Cơ yếu Chính phủ cùng Viện Khoa học - Công nghệ mật mã trong việc kết nối các nhu cầu thực tiễn của thị trường với năng lực nghiên cứu khoa học, qua đó gắn kết chặt chẽ giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và khối doanh nghiệp công nghệ trong nước với mạng lưới chuyên gia quốc tế.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, viễn thông và bảo mật hạ tầng công nghệ thông tin tiên tiến nhất, quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ ngay với TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm.
