Vào ngày 30/7 tại thành phố Đà Nẵng, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí trực thuộc Hội Nhà báo Việt Nam đã chủ trì tổ chức một hội thảo quan trọng mang chủ đề “Quản lý và ứng dụng AI trong hoạt động báo chí: Xây dựng quy chế và chuẩn mực đạo đức”. Sự kiện này thu hút sự quan tâm lớn từ giới truyền thông và công nghệ.
Buổi hội thảo ghi nhận sự tham gia của hơn 60 đại biểu tiêu biểu, bao gồm các thành viên trong ban lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, đại diện đến từ các cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực báo chí và truyền thông, các chuyên gia hàng đầu về công nghệ thông tin và an ninh mạng, cùng đông đảo lãnh đạo các cơ quan thông tấn báo chí, phóng viên, biên tập viên khu vực miền Trung và Tây Nguyên.
Tác động hai mặt của công nghệ AI tạo sinh đối với ngành truyền thông
Phát biểu khai mạc tại sự kiện, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, đã chỉ ra rằng trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là các mô hình AI tạo sinh, đang tạo ra những cuộc cách mạng sâu sắc trong phương thức vận hành của ngành báo chí. Công nghệ này giúp tối ưu hóa năng suất làm việc, mở rộng biên độ sáng tạo và thúc đẩy đổi mới quy trình tạo ra nội dung.
Dù vậy, vị đại diện này cũng thẳng thắn chỉ ra những hệ lụy và thách thức lớn đi kèm, như nguy cơ bùng nổ thông tin sai lệch, các ấn phẩm giả mạo, vấn đề tranh chấp bản quyền, tính minh bạch thấp và áp lực về trách nhiệm nghề nghiệp. Nếu thiếu đi sự kiểm soát đúng đắn, AI hoàn toàn có thể làm xói mòn niềm tin lâu đời của công chúng đối với các cơ quan báo chí chính thống.
Ông Trần Trọng Dũng nhấn mạnh rằng điều mà nền báo chí hiện đại thực sự cần không chỉ dừng lại ở việc sở hữu công nghệ tiên tiến mà còn nằm ở năng lực quản trị hiệu quả. Trí tuệ nhân tạo chỉ có thể đóng vai trò là động lực thúc đẩy tăng trưởng khi được đặt trong một hành lang pháp lý minh bạch, có các bước kiểm duyệt nghiêm ngặt và tuân thủ tuyệt đối các chuẩn mực đạo đức.
Theo quan điểm của ông Dũng, dù công nghệ có phát triển đến đâu và thay đổi cách thức tác nghiệp ra sao, nó cũng không bao giờ có thể thay thế được trách nhiệm xã hội, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp cũng như sứ mệnh cao cả phục vụ nhân dân của những người làm báo chân chính.
Trách nhiệm pháp lý và đạo đức thuộc về con người
Chia sẻ tại phiên thảo luận, Tiến sĩ Lương Đông Sơn đến từ Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho biết trí tuệ nhân tạo hiện đang thâm nhập sâu vào nhiều công đoạn nghiệp vụ khác nhau, bao gồm tìm kiếm thông tin, xử lý dữ liệu thô, thực hiện bóc băng ghi âm, dịch thuật ngôn ngữ, phân tích số liệu phức tạp, gợi ý tiêu đề, cho đến hỗ trợ biên tập và thiết kế đồ họa.
Mặc dù vậy, tốc độ triển khai và ứng dụng công nghệ tại nhiều tòa soạn hiện nay đang chạy nhanh hơn năng lực quản trị nội bộ. Điều này làm phát sinh hàng loạt rủi ro liên quan đến độ chính xác của thông tin, độ tin cậy của nguồn tin, nguy cơ lộ lọt dữ liệu mật, vi phạm quyền riêng tư, xâm phạm bản quyền và sự xuất hiện tràn lan của hình ảnh giả mạo.
Tiến sĩ Lương Đông Sơn đề xuất rằng việc ban hành quy chế sử dụng AI không nhằm mục đích cấm đoán cực đoan, mà là phương thức cụ thể hóa các quy định pháp luật và chuẩn mực đạo đức thành các quy trình tác nghiệp rõ ràng. AI suy cho cùng chỉ đóng vai trò là công cụ phụ trợ, trong khi mọi quyền quyết định về biên tập và gánh vác trách nhiệm cuối cùng vẫn phải đặt lên vai con người.
Quy trình kiểm soát sáu bước và cảnh báo về sự phụ thuộc công nghệ
Nhằm đưa ra giải pháp thực tiễn, chuyên gia tư vấn chuyển đổi số và AI Đào Trung Thành đã đề xuất một mô hình kiểm soát việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo thông qua sáu khâu then chốt: giao việc, chuẩn bị dữ liệu đầu vào, tạo lập bản nháp, kiểm chứng thông tin, xuất bản và khâu hậu kiểm. Trong từng giai đoạn này, tòa soạn bắt buộc phải phân định rạch ròi cá nhân chịu trách nhiệm cùng cơ chế kiểm tra chéo độc lập.
Bên cạnh đó, Phó giáo sư, Tiến sĩ Đinh Thị Thúy Hằng, nguyên Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, cũng đưa ra lời cảnh báo nghiêm túc về việc nếu nhà báo quá lơ là và phụ thuộc vào AI, họ sẽ dần đánh mất những kỹ năng cốt lõi như năng lực nghiên cứu chiều sâu, kỹ năng phỏng vấn trực tiếp và tư duy phản biện độc lập.
Bà Hằng khẳng định rằng trí tuệ nhân tạo không bao giờ có thể đóng vai trò là chủ thể gánh chịu trách nhiệm pháp lý hay đạo đức thay cho nhà báo. Do đó, các cơ quan báo chí tuyệt đối không được phép vin vào lý do lỗi xuất phát từ “sản phẩm do AI tạo ra” để trốn tránh trách nhiệm mỗi khi xảy ra sự cố sai sót thông tin.
Khung quy chuẩn và các nguyên tắc đạo đức khi ứng dụng AI
Cũng trong khuôn khổ sự kiện, ban tổ chức đã chính thức giới thiệu bản Dự thảo “Sổ tay hướng dẫn xây dựng và triển khai quy chế sử dụng trí tuệ nhân tạo trong các cơ quan báo chí” nhằm tạo ra một bộ tiêu chuẩn chung cho ngành.
Dựa trên các nguyên tắc được công bố, AI tuyệt đối không thể thay thế nhà báo và không được công nhận là một nguồn tin chính thống. Mọi số liệu, thông tin chi tiết, các câu trích dẫn hoặc nội dung do hệ thống AI tổng hợp đều bắt buộc phải qua các bước kiểm chứng thực tế, biên tập kỹ lưỡng và được cấp có thẩm quyền phê duyệt trước khi chính thức phát hành đến công chúng.
Nội dung dự thảo cũng nêu rõ lệnh nghiêm cấm việc lạm dụng trí tuệ nhân tạo để chế tạo tin giả, bịa đặt số liệu thống kê, tạo ra các phát ngôn giả mạo, xây dựng nhân vật ảo hoặc ứng dụng công nghệ deepfake nhằm mục đích đánh lừa người đọc, người xem. Công nghệ deepfake cho phép tạo ra hình ảnh, đoạn video hoặc âm thanh giả mạo với độ chân thực cực cao, rất dễ gây nhầm lẫn là sự thật ngoài đời.
Hơn nữa, người làm báo tuyệt đối không được phép đưa các tài liệu mật của cơ quan, dữ liệu nguồn tin độc quyền, các bản thảo chưa từng công bố hoặc thông tin cá nhân mang tính nhạy cảm lên các nền tảng AI công cộng có nguy cơ rò rỉ dữ liệu.
Toàn bộ quá trình ứng dụng công nghệ này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bản quyền sở hữu trí tuệ. Những sản phẩm báo chí có sự can thiệp và hỗ trợ đáng kể từ công nghệ AI đều phải có nhãn dán định danh hoặc thông báo rõ ràng để cộng đồng nhận biết minh bạch.
Các tác vụ ứng dụng AI sẽ được phân loại thành bốn nhóm tương ứng với từng mức độ rủi ro khác nhau. Mỗi nhóm sẽ đi kèm với các tiêu chuẩn khắt khe riêng về quy trình phê duyệt, thẩm định và giám sát độc lập.
Đối với những mảng đề tài mang tính chất nhạy cảm cao như chính trị, an ninh quốc gia, tình hình thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm, vấn đề trẻ em hoặc các vụ án hình sự phức tạp, AI chỉ được phép đóng vai trò hỗ trợ xử lý kỹ thuật đơn thuần và nghiêm cấm việc tự ý suy luận hay đưa ra nhận định kết luận.
Thông qua sự kiện hội thảo này, Hội Nhà báo Việt Nam kỳ vọng sẽ nâng cao đáng kể năng lực quản trị công nghệ AI, thúc đẩy việc giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm thực tế và từng bước thiết lập nên một hệ thống chuẩn mực chung. Điều này sẽ giúp đảm bảo mọi hoạt động ứng dụng công nghệ luôn gắn liền với tính xác thực cao, đạo đức nghề nghiệp sáng ngời và trách nhiệm xã hội lớn lao của người làm báo.
Góc nhìn chuyên gia từ TTC Việt Nam: Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng AI và số hóa dữ liệu mang lại bước đột phá lớn cho các tòa soạn cũng như doanh nghiệp viễn thông. Tuy nhiên, đi kèm với tốc độ là bài toán bảo mật hạ tầng mạng, phòng chống tấn công mạng và ngăn chặn mã độc giả mạo công nghệ cao. Các đơn vị cần đầu tư nghiêm túc vào hệ thống tường lửa, giải pháp lưu trữ dữ liệu an toàn và các tiêu chuẩn bảo mật mạng đa lớp nhằm đảm bảo hoạt động vận hành luôn ổn định, an toàn và tuân thủ pháp luật.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, hạ tầng viễn thông an toàn và tối ưu hóa hệ thống CNTT cho doanh nghiệp, hãy liên hệ ngay với TTC Việt Nam qua website ttcvn.net hoặc hotline của chúng tôi để nhận hỗ trợ nhanh chóng nhất.
