Một báo cáo mới công bố đã tiến hành phân tích sâu rộng hơn 26.000 nhóm bằng sáng chế khác nhau nhằm đo lường chính xác mức độ đổi mới sáng tạo trong ngành công nghiệp robot hình người toàn cầu hiện nay.
Thay vì dựa vào các yếu tố cảm tính như mức độ nổi tiếng trên truyền thông hay các màn trình diễn sản phẩm đơn thuần, nghiên cứu này đã áp dụng bộ chỉ số chuyên sâu Patent Asset Index. Chỉ số này đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tổng quan quy mô danh mục sáng chế, mức độ tương thích và liên quan về mặt công nghệ, cũng như phạm vi bảo hộ pháp lý trên thị trường quốc tế.
Theo số liệu thống kê từ bảng xếp hạng chi tiết, cả 5 vị trí dẫn đầu đều gọi tên các doanh nghiệp đến từ Trung Quốc, minh chứng cho tốc độ phát triển mạnh mẽ của quốc gia này trong lĩnh vực tự động hóa tiên tiến.
Sự thống trị của các doanh nghiệp Trung Quốc về số lượng sáng chế
Dẫn đầu danh sách này là Fourier và AgiBot - hai đơn vị có trụ sở chính đặt tại Thượng Hải. Ngay sau đó là những cái tên nổi bật như LimX Dynamics, Pudu Robotics tại Thâm Qinesh, cùng với Unitree Robotics xuất thân từ Hàng Châu. Thêm vào đó, Leju Robotics từ Thâm Qinesh cũng thành công ghi tên mình ở vị trí thứ 9 trong bảng xếp hạng toàn cầu.
Trái lại, Hoa Kỳ đóng góp ba đại diện tiêu biểu bao gồm Figure AI ở vị trí thứ 6, Apptronik ở vị trí thứ 8 và Agility Robotics nắm giữ vị trí thứ 10. Đại diện duy nhất của châu Âu lọt vào top 10 này là doanh nghiệp Agile Robots đến từ nước Đức.
Đơn vị nghiên cứu LexisNexis nhận định rằng Trung Quốc hiện đang giữ vị thế dẫn đầu vô cùng rõ rệt về mặt quy mô đổi mới sáng chế trong ngành robot hình người. Tính đến thời điểm cuối năm 2025, quốc gia này nắm giữ tới 73% tổng số danh mục bằng sáng chế đang có hiệu lực liên quan đến cấu trúc thân người của robot trên phạm vi toàn cầu, đồng thời chiếm lĩnh 63% tổng sức mạnh danh mục sáng chế của toàn bộ lĩnh vực này.
Tốc độ phát triển thần tốc của hệ sinh thái robot hình người
Hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) trong ngành này đã chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ trong suốt thập kỷ qua. Cụ thể, số lượng các sáng chế tập trung vào hệ thống tương tác đã tăng lên gấp đôi, trong khi các công nghệ liên quan đến cấu trúc cơ khí robot tăng trưởng khoảng 2,5 lần. Đặc biệt hơn, các kiến trúc điều khiển cùng hệ thống lập kế hoạch hành động đã ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc lên tới gấp 5 lần.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng các nhà sáng chế và kỹ sư Trung Quốc đang từng bước khẳng định vai trò cốt lõi và ngày càng trở nên nổi bật trong toàn bộ hệ sinh thái sản xuất robot hình người trên thế giới.
Mỹ giữ vững ngôi vương về chất lượng công nghệ cốt lõi
Mặc dù chiếm ưu thế tuyệt đối về số lượng, LexisNexis chỉ ra rằng Mỹ vẫn là quốc gia độc tôn nắm giữ vị trí số một xét về chất lượng bằng sáng chế. Các nhà sáng chế tại Hoa Kỳ chỉ chiếm khoảng 5% trong tổng số nhóm bằng sáng chế đang hoạt động liên quan đến robot hình người, tuy nhiên lại đóng góp tới 11% vào tổng sức mạnh danh mục sáng chế trên toàn cầu.
Các dữ liệu từ báo cáo khẳng định rằng Mỹ vẫn duy trì được mức chất lượng sáng chế trung bình ở mức cao nhất trong cả ba lĩnh vực công nghệ cốt lõi được đưa ra phân tích.
Thực tế cho thấy, nhiều danh mục sáng chế mạnh mẽ nhất hiện nay lại thuộc về các tập đoàn lớn mà lĩnh vực robot hình người chưa hẳn là hoạt động kinh doanh chủ lực của họ. Danh sách các tổ chức này bao gồm những tên tuổi lớn như Fanuc, Alphabet, Nvidia, Kawasaki Heavy Industries, Intuitive Surgical cùng Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc.
Đối với 9 trong tổng số 10 tổ chức sở hữu danh mục sáng chế có sức mạnh lớn nhất, các tài sản trí tuệ về robot hình người chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ dưới 10% tổng số lượng bằng sáng chế mà họ đang nắm giữ.
Chiến lược tập trung chuyên sâu và bối cảnh cạnh tranh địa chính trị
Một trường hợp ngoại lệ tiêu biểu là công ty UBTECH của Trung Quốc. Doanh nghiệp này sở hữu khoảng 370 nhóm bằng sáng chế liên quan trực tiếp đến robot hình người, trong đó có hơn một phần tư tổng danh mục tài sản trí tuệ tập trung hoàn toàn vào lĩnh vực này.
Theo đánh giá của LexisNexis, đây là minh chứng rõ ràng cho thấy một chiến lược đầu tư tập trung và bài bản vào sáng chế có thể tạo ra bệ phóng vững chắc, hỗ trợ đắc lực cho quá trình thương mại hóa sản phẩm ở quy mô lớn trên thị trường.
Báo cáo chiến lược này được công bố đúng vào giai đoạn cuộc đua công nghệ giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc đang diễn ra vô cùng gay gắt. Chính quyền Tổng thống Donald Trump trước đó đã ban hành các biện pháp kiểm soát, hạn chế nhập khẩu đối với robot cùng các dòng bộ biến tần điện mới với mục tiêu bảo vệ an ninh quốc gia và giảm thiểu rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.
Song song với đó, Hạ viện Mỹ cũng đã thông qua dự luật yêu cầu cấm Lầu Năm Góc tiến hành mua sắm hoặc vận hành các hệ thống robot hình người có mối liên kết với các quốc gia bị xếp vào nhóm đối thủ chiến lược, trong đó bao gồm cả Trung Quốc.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Nhận định về cuộc đua công nghệ robot hình người hiện nay, các chuyên gia giải pháp hạ tầng và tự động hóa tại TTC Việt Nam cho rằng: "Số lượng bằng sáng chế lớn phản ánh năng lực sản xuất và tốc độ thử nghiệm nhanh, nhưng chất lượng và tính ứng dụng thực tế của kiến trúc điều khiển mới là chìa khóa quyết định sự thành bại trong việc thương mại hóa. Sự phân hóa giữa số lượng của Trung Quốc và chất lượng của Mỹ đặt ra bài toán lớn về việc tối ưu hóa hạ tầng mạng viễn thông, độ trễ truyền dẫn dữ liệu (low latency) để vận hành các hệ thống robot thông minh này trong môi trường doanh nghiệp thực tế."
Bất chấp những căng thẳng địa chính trị không ngừng gia tăng, giới chuyên môn vẫn đánh giá dữ liệu bằng sáng chế là một công cụ chỉ báo mang tính chiến lược, phản ánh chính xác năng lực cạnh tranh dài hạn của các quốc gia.
Báo cáo kết luận rằng việc tổng hòa các yếu tố bao gồm sức mạnh danh mục sáng chế, hệ thống phân loại công nghệ và bối cảnh kinh doanh thực tế sẽ là cơ sở quan trọng để nhận diện những doanh nghiệp có đủ tiềm lực định hình bức tranh thị trường robot hình người trong giai đoạn tiếp theo.
