Trong khuôn khổ tọa đàm với chủ đề Xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) phối hợp cùng Google tổ chức vào ngày 13/11, những thách thức lớn về an toàn thông tin đã được đưa ra bàn thảo. Ông Lê Bá Quốc Thịnh, Giám đốc sản phẩm Nền tảng và An toàn tin cậy Zalo, đã thu hút sự chú ý khi chỉ ra một chiêu trò đang diễn ra khá phổ biến: trẻ em bị dụ dỗ đổi tài khoản Zalo cá nhân để lấy tài khoản game, bên cạnh các thủ đoạn quen thuộc như mạo danh người quen, nhân viên giao hàng hoặc các cơ quan nhà nước.
Ở một mức độ tinh vi hơn hẳn, ông Lucien Taylor, Giám đốc Công nghệ Sàn giao dịch Tín hiệu Toàn cầu (Global Signal Exchange - GSE), cung cấp các số liệu cho thấy các đối tượng tội phạm trên không gian mạng hiện nay đang tận dụng tối đa các tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI Agent) để tự động hóa việc mạo danh và tương tác hàng loạt với quy mô lớn.
Những cạm bẫy trực tuyến tinh vi nhắm vào người trẻ
Một trong những kịch bản lừa đảo điển hình là việc kẻ gian nhắm tới các thiếu niên nam, dẫn dụ các em truy cập vào các trang web cá cược trực tuyến trá hình. Sau đó, bằng các kỹ thuật thao tác tâm lý, chúng ép buộc nạn nhân lấy thẻ tín dụng của cha mẹ để nhập trực tiếp vào hệ thống. Điểm nguy hiểm là những website này thường được khởi tạo rất nhanh và tự động xóa sạch toàn bộ dấu vết ngay sau khi tiền đã bị tẩu tán, khiến công tác thu thập chứng cứ của cơ quan chức năng gặp vô vàn khó khăn.
Không chỉ giới hạn trong không gian mạng ảo, các hình thức lừa đảo ngày nay còn len lỏi sâu vào các chuỗi cung ứng giao nhận hàng hóa vật lý truyền thống. Ông Lương Duy Hoài, Tổng Giám đốc điều hành Giao Hàng Nhanh, cho biết đơn vị này mỗi năm phải xử lý hơn 400 triệu đơn hàng, tương đương tổng giá trị gần 4 tỷ USD, trong đó có tới 60% là các giao dịch thanh toán bằng tiền mặt.
Khoảng trống trong hệ thống phòng thủ đơn lẻ
Vào những thời điểm cao điểm, hệ thống của Giao Hàng Nhanh từng ghi nhận tới 20.000 giao dịch mỗi tháng có biểu hiện nghi vấn lừa đảo. Dù doanh nghiệp đã tích cực áp dụng các công nghệ hiện đại như Big Data, Trí tuệ Nhân tạo (AI) và Machine Learning để thiết lập các mô hình phát hiện điểm bất thường dựa trên số điện thoại, địa chỉ nhận hàng cùng tài khoản ngân hàng, ông Hoài thừa nhận đơn vị vẫn chỉ đóng vai trò là một "chốt chặn vật lý" nằm ở khâu cuối cùng. Họ hoàn toàn không có thông tin về toàn bộ quá trình kẻ gian dùng để dẫn dụ nạn nhân trước đó trên các sàn thương mại điện tử hay các ứng dụng mạng xã hội.
Tương tự như vậy, bà Tăng Thị Hà Yên, Giám đốc Trí tuệ Nhân tạo và Dữ liệu của MoMo, chia sẻ rằng các ví điện tử thường chỉ có khoảng thời gian cực ngắn từ 100 đến 300 mili-giây tại thời điểm thanh toán để xử lý hàng ngàn tín hiệu rủi ro và đưa ra thông báo cảnh báo kịp thời.
Nhìn lại giai đoạn 2025 và đầu năm 2026, nhờ việc triển khai các biện pháp phòng ngừa mang tính "phiền phức có chủ đích" như tạm khóa dòng tiền hay yêu cầu người dùng gõ lại chính xác câu xác nhận, đã có tới 99,5% khách hàng của MoMo dừng lại để suy nghĩ khi nhận được cảnh báo, qua đó bảo vệ an toàn cho hơn 15.000 tỷ đồng. Dù vậy, bà Yên cũng nhìn nhận đây là một cuộc chiến không cân sức khi nạn nhân thực chất đã bị thao túng tâm lý từ trước đó rất lâu trên các nền tảng nhắn tin trung gian.
Theo phân tích từ Đại tá Nguyễn Huy Lục, Trưởng phòng thuộc Cục An ninh mạng (Bộ Công an), thời gian qua lực lượng chức năng đã thực hiện rất quyết liệt việc làm sạch dữ liệu thuê bao di động, ứng dụng triệt để công nghệ sinh học và triệt phá thành công hàng loạt đường dây tội phạm xuyên quốc gia quy mô lớn. Có thể kể đến các vụ án nổi bật như vụ lừa đảo tại Campuchia chiếm đoạt tới 101 triệu USD (tương đương khoảng 2.600 tỷ đồng), hay vụ án lừa đảo theo mô hình đa cấp tại Đắk Lắk với số tiền chiếm đoạt lên tới 51 triệu USD.
Nhờ sự đồng bộ của nhiều biện pháp nghiệp vụ, tỷ lệ tội phạm lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam trong 9 tháng đầu năm đã ghi nhận mức giảm khoảng 20% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù vậy, các nhóm tội phạm vẫn liên tục tìm cách chuyển dịch sang các nền tảng xuyên biên giới, kết hợp công nghệ deepfake giả mạo hình ảnh và giọng nói khiến công tác điều tra, truy vết đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật.
Phát biểu tại tọa đàm, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an), đánh giá rằng tội phạm lừa đảo hiện nay hoạt động rất có tổ chức, có sự liên thông chặt chẽ giữa nhiều loại hình dịch vụ khác nhau, trong khi hệ thống dữ liệu cảnh báo của chúng ta vẫn còn nằm phân tán ở nhiều nơi.
Góc nhìn chuyên gia từ TTC Việt Nam: Trong bối cảnh hạ tầng mạng và viễn thông ngày càng phát triển phức tạp, việc bảo mật dữ liệu cá nhân không thể chỉ dựa vào giải pháp của riêng lẻ một doanh nghiệp. Tại TTC Việt Nam, chúng tôi nhận định rằng các cơ quan doanh nghiệp cần sớm xây dựng một hệ sinh thái an ninh mạng đồng bộ, ứng dụng các tiêu chuẩn mã hóa tiên tiến và kết nối trực tiếp với mạng lưới cảnh báo rủi ro quốc gia nhằm bịt kín các lỗ hổng mà tội phạm mạng đang khai thác.
Thực trạng tỷ lệ truy tố và kinh nghiệm quốc tế trong liên thông dữ liệu
Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh rằng thực tiễn đặt ra yêu cầu bức thiết phải đổi mới toàn diện tư duy tiếp cận: cần chuyển dịch từ việc phát hiện và xử lý từng vụ việc đơn lẻ sang chủ động nhận diện từ sớm, phòng ngừa từ xa các nguy cơ; đồng thời chuyển từ việc bảo vệ cục bộ từng hệ thống riêng lẻ sang tăng cường tối đa sự phối hợp, chia sẻ tín hiệu rủi ro giữa các ngành kinh tế, các nền tảng số và cộng đồng doanh nghiệp.
Trên bình diện quốc tế, việc xây dựng cơ chế liên thông dữ liệu cảnh báo đã chứng minh được hiệu quả rõ rệt. Dẫn số liệu từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), ông Norman Ng, Trưởng bộ phận Hợp tác Toàn cầu về Tin cậy và An toàn của Google khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cho biết hiện chỉ có khoảng 0,05% tội phạm mạng bị đưa ra truy tố trước pháp luật.
Thông qua việc vận hành Sàn giao dịch Tín hiệu Toàn cầu (GSE) - nơi hiện đang lưu trữ và xử lý hơn 1,7 tỷ tín hiệu đe dọa khác nhau, sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan thực thi pháp luật và các tập đoàn công nghệ lớn đã giúp vô hiệu hóa, gỡ bỏ thành công hơn 40.000 tài khoản có dấu hiệu khả nghi cùng 75.000 nhà bán hàng gian lận.
Tại Singapore, bà Annabelle Ng đại diện cho Cơ quan Công nghệ Chính phủ Singapore (GovTech) cho hay hệ thống trí tuệ nhân tạo của quốc gia này đang thực hiện đánh giá hơn 600.000 trang web mỗi ngày, qua đó tự động phát hiện, chặn và gỡ bỏ khoảng 1.000 trang web độc hại chỉ trong vòng vài phút. Nhờ việc tích cực tham gia chia sẻ hơn 180.000 tín hiệu đe dọa lên hệ thống GSE, một nhà đăng ký tên miền tại Singapore đã làm sạch thành công toàn bộ hạ tầng của mình, đồng thời giảm tới 95% số lượng tên miền bị các đối tượng tội phạm lợi dụng cho mục đích xấu.
Nhằm tháo gỡ những vướng mắc về mặt pháp lý cũng như chuẩn hóa chất lượng dữ liệu tại thị trường Việt Nam, bà Emily Taylor, CEO của Oxford Information Labs kiêm Đồng sáng lập GSE, đưa ra lời khuyên rằng các bên nên bắt đầu từ việc chia sẻ những nhóm dữ liệu cơ bản, ít rủi ro liên quan đến quyền riêng tư như tên miền độc hại hay địa chỉ IP trước, rồi mới từng bước mở rộng sang các dạng dữ liệu phức tạp hơn.
"Khi mở rộng quy mô hợp tác lên tầm quốc gia, liên ngành và quốc tế, yếu tố được ưu tiên hàng đầu phải là sự đơn giản hóa và khả năng tương tác mượt mà giữa các hệ thống công nghệ. Khi đã xây dựng được nền tảng vững chắc đó, các bên tham gia mới có đủ sự tin tưởng để tiến xa hơn trong các giai đoạn tiếp theo", bà Emily Taylor đúc kết.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp bảo mật mạng tiên tiến, phòng chống rủi ro trực tuyến và tối ưu hóa hạ tầng viễn thông doanh nghiệp, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với TTC Việt Nam qua website ttcvn.net hoặc hotline để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm.
