Căn cứ theo những thông tin cập nhật từ hệ thống giám sát công khai của Lực lượng Không gian Mỹ, toàn bộ 16 thiết bị bay thuộc dòng vệ tinh Rassvet-3 do Nga phóng lên không gian vào ngày 19/7 hiện chỉ duy trì hoạt động ở dải độ cao khiêm tốn từ 305 đến 400 km. Khoảng cách này thấp hơn rất nhiều so với kế hoạch ban đầu là đạt quỹ đạo mục tiêu 800 km, theo thông cáo từ đơn vị thiết kế Bureau 1440.
Tác động từ lực cản khí quyển và nguy cơ mất trắng
Việc di chuyển ở tầng quỹ đạo thấp chịu tác động lớn từ lực cản khí quyển, khiến vòng đời của các vệ tinh này bị thu hẹp đáng kể. Trong trường hợp không có các phương án can thiệp kỹ thuật kịp thời nhằm nâng độ cao, những thiết bị này sẽ từ từ bị hút ngược trở lại bầu khí quyển Trái Đất và bốc cháy hoàn toàn do ma sát.
Chia sẻ về vấn đề này, nhà báo chuyên trách không gian Anatoly Zak, người quản lý trang thông tin RussianSpaceWeb, cho biết ông đã phát hiện ra hiện tượng hai vệ tinh Rassvet-3 bắt đầu hành trình rơi ngược về tầng khí quyển ngay từ thời điểm đầu tháng 8.
Thông qua các số liệu định vị, giới chuyên môn ghi nhận rằng nhiều thiết bị đã chủ động kích hoạt động cơ đẩy nhằm vươn lên các tầng cao hơn nhưng đều chưa thể chạm tới quỹ đạo vận hành chuẩn. Cho đến nay, nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự cố này vẫn chưa được các cơ quan chức năng công bố chi tiết.
Các chuyên gia phân tích làm việc tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ đưa ra đánh giá rằng việc toàn bộ 16 thiết bị trong đợt phóng thứ hai thất bại trong việc đạt độ cao hoạt động là minh chứng cho thấy Nga chưa sẵn sàng để đẩy nhanh tốc độ triển khai chùm vệ tinh, đồng thời dự án chắc chắn sẽ vấp phải nhiều chuỗi ngày trì hoãn tiếp theo.
Đại diện của đơn vị chế tạo Bureau 1440 cùng cơ quan quản lý vũ trụ quốc gia Roscosmos hiện vẫn giữ im lặng và chưa đưa ra bất kỳ phản hồi chính thức nào trước các luồng thông tin trên.
Tham vọng internet vệ tinh và bài toán chiến lược
Sự cố thất thoát toàn bộ đợt phóng thứ hai này được xem là một đòn giáng nặng nề vào kế hoạch tự chủ hóa hạ tầng internet vệ tinh của thủ đô Moskva. Đây vốn là một mục tiêu chiến lược được Điện Kremlin đặt lên hàng đầu sau khi tập đoàn SpaceX của Mỹ quyết định cắt đứt hoàn toàn quyền truy cập mạng lưới Starlink đối với các lực lượng quân sự Nga vào ngày 1/2.
Trong bối cảnh xung đột tại Ukraine hiện tại, hệ thống viễn thông và internet vệ tinh đóng vai trò là công cụ kết nối cốt lõi. Cả hai phía tham chiến đều phải dựa vào hạ tầng này để duy trì liên lạc chiến thuật, điều phối hoạt động của các phương tiện bay không người lái (UAV) cũng như vô hiệu hóa các hệ thống tác chiến điện tử của đối phương. Trước thời điểm bị cắt quyền truy cập, các binh sĩ Nga từng tận dụng các thiết bị thu phát sóng Starlink để điều khiển UAV bay tầm xa.
Thực trạng năng lực phóng và so sánh tỷ lệ thành công
Theo định hướng ban đầu, Bureau 1440 lên kế hoạch thực hiện hàng chục chuyến phóng tên lửa để đưa hàng trăm thiết bị bay lên quỹ đạo. Tuy nhiên, nhìn lại đợt phóng đầu tiên diễn ra vào ngày 23/3 với 16 vệ tinh, cũng chỉ có 12 chiếc vươn tới và giữ vững được độ cao tiêu chuẩn khoảng 550 km.
Theo những tính toán từ phía Ukraine, để đảm bảo một hệ thống liên lạc xuyên suốt, không bị gián đoạn cho bộ binh và các dòng UAV chiến đấu, Nga cần tối thiểu từ 200 đến 250 vệ tinh hoạt động ổn định trên không gian. Trong khi đó, để đặt lên bàn cân so sánh, tập đoàn SpaceX của Mỹ hiện đang quản lý và vận hành một hệ thống gồm hơn 11.000 vệ tinh Starlink.
Nút thắt lớn nhất kìm hãm tiến độ của dự án Rassvet-3 xuất phát từ năng lực phóng tên lửa. Phía Nga hiện đang phải dựa dẫm hoàn toàn vào dòng tên lửa đẩy Soyuz-2.1b, phương tiện đã hoàn thành tổng cộng 104 lần phóng trong vòng hai thập kỷ qua.
Tính toán thực tế cho thấy:
- Mỗi chuyến phóng của tên lửa Soyuz-2.1b chỉ chở được tối đa 16 vệ tinh.
- Với công suất này, Nga chỉ đưa lên được khoảng 80 vệ tinh mỗi năm.
- Thời gian để đạt cột mốc 200 vệ tinh kéo dài hơn hai năm, với điều kiện lý tưởng là mọi chuyến phóng đều đạt kết quả mỹ mãn.
Tuy nhiên, qua hai đợt phóng thực tế với tổng cộng 32 thiết bị Rassvet-3 được đưa đi, chỉ có vỏn vẹn 12 thiết bị duy trì được quỹ đạo hoạt động bền vững, tương đương với tỷ lệ thành công rất thấp, chỉ đạt 37,5%.
Khoảng cách này là quá lớn khi đặt cạnh mức độ tin cậy của SpaceX. Hãng công nghệ Mỹ chỉ ghi nhận tổng cộng 43 lần gặp sự cố hoặc phải hủy bỏ nhiệm vụ ban đầu trong tổng số 1.383 vệ tinh Starlink thế hệ đầu tiên, tương ứng với tỷ lệ lỗi cực kỳ thấp, chỉ khoảng 3%.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Nhận định về bài học từ dự án phát triển vệ tinh của Nga, các kỹ sư hệ thống mạng tại TTC Việt Nam phân tích rằng: "Trong lĩnh vực hạ tầng viễn thông và giải pháp mạng diện rộng, độ ổn định của lớp nền tảng vật lý (physical layer) quyết định toàn bộ chất lượng dịch vụ bên trên. Đối với công nghệ vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO), bài toán không chỉ nằm ở việc chế tạo thiết bị phần cứng đạt chuẩn mà còn đòi hỏi biên độ dự phòng cực lớn về thuật toán điều chỉnh quỹ đạo, năng lực phóng chính xác và hệ thống trạm mặt đất giám sát thời gian thực. Bất kỳ một điểm nghẽn nào ở khâu vận chuyển không gian cũng có thể triệt tiêu toàn bộ nỗ lực xây dựng mạng lưới số."
Không chỉ đối mặt với các áp lực về thông số kỹ thuật và bài toán không gian, chương trình vệ tinh của Nga tiếp tục chịu thêm những tổn thất từ các hoạt động quân sự đối kháng. Điển hình là vào giữa tháng 8, phía Ukraine đưa ra tuyên bố cho biết một tên lửa tầm xa mang tên FP-5 Flamingo của họ đã đánh trúng trực diện vào trung tâm vũ trụ đặt tại miền tây nước Nga, nơi chịu trách nhiệm chính trong việc chế tạo và lắp ráp dòng tên lửa Soyuz.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, hạ tầng viễn thông doanh nghiệp tiên tiến và tối ưu hóa hệ thống kết nối chuyên sâu, quý khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp với đội ngũ chuyên gia của TTC Việt Nam tại website ttcvn.net để nhận được sự hỗ trợ tận tâm nhất.
