Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ vi mạch và viễn thông toàn cầu đang mở ra những cơ hội chiến lược mới cho các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ cao đóng vai trò then chốt để nâng cao năng lực tự chủ hạ tầng số. Mới đây, một bước ngoặt lớn trong quan hệ hợp tác công nghệ giữa hai nước đã chính thức được ghi nhận thông qua gói tài trợ quy mô lớn dành cho các dự án nghiên cứu tiên phong.
Vào ngày 9/11 tại thủ đô Tokyo, trong khuôn khổ Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế, khoa học và công nghệ Việt Nam - Nhật Bản, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam cùng Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) đã chính thức trao văn kiện tài trợ cho 11 dự án hợp tác nghiên cứu. Các nhiệm vụ này nằm trong "Chương trình hợp tác chung về Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Nhật Bản-ASEAN", hay còn được gọi là Chương trình NEXUS.
Quy mô tài trợ và các bên tham gia trong chương trình NEXUS
Buổi lễ trao thỏa thuận hợp tác đồng tài trợ có sự tham dự và chứng kiến của Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Về phía các nhà lãnh đạo ngành, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân và Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản Yoshihiro Seki đã trực tiếp tham gia sự kiện. Sự hiện diện này cũng bao gồm đại diện của 11 nhóm nghiên cứu chung, quy tụ tổng cộng 22 nhà khoa học ưu tú đến từ cả hai quốc gia.
Theo kế hoạch triển khai trong giai đoạn 2025-2026, Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia Việt Nam (NAFOSTED) và Cơ quan KH&CN Nhật Bản (JST) đã tiến hành lựa chọn và quyết định đồng tài trợ cho 11 nhiệm vụ KH&CN trọng điểm thuộc lĩnh vực bán dẫn. Nguồn vốn đầu tư từ phía Nhật Bản đạt mức 2,6 tỷ Yên, quy đổi tương đương khoảng 430 tỷ đồng, trong khi nguồn lực đối ứng từ phía Việt Nam là 67 tỷ đồng.
Trọng tâm nghiên cứu công nghệ bán dẫn và định hướng tương lai
Các nhiệm vụ khoa học công nghệ được phê duyệt trong đợt này tập trung giải quyết những bài toán hóc búa và có tính ứng dụng thực tiễn cao của ngành công nghiệp vi mạch hiện đại. Danh sách các hướng nghiên cứu chủ đạo bao gồm:
- Phát triển chip AI công suất thấp phục vụ các thiết bị thông minh tiết kiệm năng lượng.
- Nghiên cứu và chế tạo các linh kiện điện tử thế hệ mới.
- Thúc đẩy công nghệ bán dẫn, vật liệu và quy trình chế tạo bán dẫn hợp chất tiên tiến.
- Ứng dụng công nghệ cảm biến phát hiện đột biến DNA trong y sinh học.
- Khám phá vật liệu bán dẫn hai chiều và thiết bị MEMS dành cho hệ thống cảm biến thông minh.
- Các giải pháp công nghệ hướng tới năng lượng bền vững.
Nhằm tiếp nối đà phát triển này, vào năm 2027, NAFOSTED và JST đã thống nhất xây dựng kế hoạch kêu gọi hợp tác nghiên cứu chung mở rộng trong hai lĩnh vực cốt lõi là bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI). Đồng thời, hai bên sẽ xúc tiến triển khai chương trình đào tạo chuyên sâu nhằm phát triển 100 tiến sĩ AI.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Nhận định về bước tiến chiến lược này, các chuyên gia kỹ thuật tại TTC Việt Nam cho rằng việc Nhật Bản rót vốn khủng vào các dự án bán dẫn và AI không chỉ giúp nâng tầm năng lực nghiên cứu nội địa mà còn tạo động lực mạnh mẽ cho hạ tầng viễn thông và trung tâm dữ liệu trong nước. Sự chuyển dịch công nghệ này sẽ là tiền đề vững chắc để các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam tiếp cận sâu hơn với chuỗi cung ứng phần cứng toàn cầu, đòi hỏi các kỹ sư hệ thống phải không ngừng nâng cao chuyên môn để đón đầu làn sóng hạ tầng số thế hệ mới.
Đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao
Song song với các hoạt động ký kết, trong chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ KH&CN Việt Nam còn tổ chức Hội thảo chuyên đề với chủ đề “Chương trình NEXUS hợp tác Việt Nam Nhật Bản trong nghiên cứu phát triển và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao”. Sự kiện này khẳng định cam kết mạnh mẽ của cả hai chính phủ trong việc xây dựng hệ sinh thái công nghệ bền vững.
Chương trình NEXUS được định hình rõ nét trong Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam - Nhật Bản, với mục tiêu thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện lên tầm cao mới vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á cũng như trên phạm vi toàn cầu. Sự hợp tác này dựa trên tinh thần "Đối tác đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi, vì tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường".
Thông qua những thỏa thuận cụ thể, chương trình đặt ra mục tiêu hỗ trợ Việt Nam đào tạo 250 tiến sĩ chuyên ngành bán dẫn. Bên cạnh đó, chương trình đóng góp trực tiếp vào mục tiêu đào tạo 100 tiến sĩ AI của Việt Nam từ nay đến năm 2030. Các hoạt động giao lưu nhân lực thế hệ tương lai trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật tiên tiến, đặc biệt là thông qua chương trình Khoa học Sakura, sẽ tiếp tục được đẩy mạnh nhằm tạo ra nguồn nhân lực đạt chuẩn quốc tế.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, viễn thông và hạ tầng công nghệ tiên tiến nhất hiện nay, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với Công ty TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận được sự hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi.
