Nguy cơ tiềm ẩn khi trí tuệ nhân tạo kết hợp cùng công nghệ lượng tử
Trong khuôn khổ hội thảo do Ban Cơ yếu Chính phủ tổ chức nhằm công bố ba dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử (PQC), các chuyên gia đã đưa ra nhiều cảnh báo quan trọng về tình hình an toàn thông tin hiện nay. Sự phát triển vượt bậc của công nghệ đòi hỏi các cơ quan quản lý và doanh nghiệp phải có chiến lược phòng thủ từ sớm.
Phát biểu tại phiên thảo luận, Trung tướng Đặng Vũ Sơn, nguyên Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, đã chỉ ra rằng các hệ thống trí tuệ nhân tạo hiện nay đã đạt đến một cột mốc sức mạnh đáng kinh ngạc, tiến gần đến ngưỡng siêu trí tuệ (Super Intelligence). Những bài toán phức tạp đòi hỏi nguồn lực khổng lồ từ các nhà khoa học trong quá khứ giờ đây có thể được giải quyết nhanh chóng bởi các thuật toán AI. Điều này đặt ra một bài toán cấp bách về việc lợi dụng AI để phá mã bảo mật.
Trước đó, ông cũng nhấn mạnh rằng thách thức từ máy tính lượng tử không còn là viễn cảnh xa vời mà các quốc gia trên thế giới đã chủ động chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử. Đặc biệt, hình thức tấn công "thu thập trước, giải mã sau" của giới thám mã đang nhắm trực tiếp đến các cơ sở dữ liệu có thời gian lưu trữ dài hạn. Các hệ thống như blockchain hay chữ ký số chuyên dùng phục vụ cho chính phủ điện tử là những mục tiêu cần được bảo vệ đặc biệt nghiêm ngặt.
Sự dung hợp giữa tốc độ xử lý song song vượt trội của máy tính lượng tử và khả năng tự học hỏi không ngừng của AI đang tạo ra một lực đẩy đe dọa trực tiếp đến các tiêu chuẩn mật mã cổ điển, khiến chúng có nguy cơ bị vô hiệu hóa sớm hơn dự báo ban đầu. Trước tình thế này, ngành mật mã không thể chỉ duy trì cách làm thụ động là áp dụng các giải pháp từ bên ngoài mà cần có tư duy làm chủ công nghệ cốt lõi.
Trung tướng Đặng Vũ Sơn cũng lưu ý sự cần thiết của việc xây dựng một đội ngũ nhân sự chuyên môn cao, đủ năng lực để nghiên cứu, triển khai và đánh giá các giải pháp mật mã thế hệ mới. Việc này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ trong mọi khâu từ đào tạo đến phát triển sản phẩm. Nếu Viện Khoa học - Công nghệ mật mã không đủ mạnh để tự chủ thuật toán, các sản phẩm ứng dụng chắc chắn sẽ thiếu đi độ tin cậy cần thiết.
Đối với ba dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử vừa công bố, Trung tướng đánh giá cao phương pháp tiếp cận hài hòa của Ban Cơ yếu Chính phủ. Việc tiếp thu các tiêu chuẩn quốc tế giúp đảm bảo tính tương thích và khả năng hội nhập toàn cầu, trong khi việc tự phát triển các thuật toán dựa trên nghiên cứu nội địa thể hiện rõ năng lực tự chủ công nghệ - yếu tố sống còn gắn liền với chủ quyền an ninh quốc gia.
Định hướng tiêu chuẩn Việt Nam và lộ trình tương thích quốc tế
Áp lực từ nguy cơ thám mã lượng tử cũng tạo ra những bài toán hóc búa đối với các hệ thống giao dịch tài chính và thanh toán trực tuyến. Đại diện từ khu vực phía Nam, TS Tony Trần - Giám đốc Chính sách TOTM Labs kiêm chuyên gia tại Trung tâm Cách mạng Công nghiệp Lần thứ tư tại Thành phố Hồ Chí Minh (HCMC C4IR), đã đặt ra câu hỏi về chiến lược áp dụng tiêu chuẩn cho các định chế tài chính hiện đang hợp tác quốc tế. Theo đó, các tổ chức này thường bám sát bộ tiêu chuẩn của Viện Tiêu chuẩn và Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ (NIST), dẫn đến băn khoăn về việc nên tuân thủ tiêu chuẩn quốc gia hay tiêu chuẩn NIST để tối ưu hóa nguồn lực.
Giải đáp thắc mắc này, TS Nguyễn Quốc Toàn, Viện trưởng Viện Khoa học - Công nghệ mật mã thuộc Ban Cơ yếu Chính phủ, khẳng định rằng khi các tiêu chuẩn được ban hành chính thức, tối thiểu hai trong số ba tiêu chuẩn sẽ đảm bảo khả năng tương thích hoàn toàn với quốc tế. Hai tiêu chuẩn còn lại vừa đáp ứng các bộ tiêu chuẩn ISO vừa có sự tương thích cao với NIST. Riêng giải pháp HB-PQSign được thiết kế như một sản phẩm mang tính đặc thù nhằm khẳng định năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam.
Bàn về lộ trình chuyển đổi và khái niệm linh hoạt mật mã (Crypto-Agility), TS Nguyễn Quốc Toàn cho biết Ngân hàng Nhà nước, dưới sự định hướng của Đề án 125, sẽ đóng vai trò chủ trì trong việc xây dựng kế hoạch triển khai cho hệ thống tài chính. Việc chuyển đổi một cách linh hoạt nhằm tránh tình trạng ngắt quãng dịch vụ là một yêu cầu vô cùng khắt khe nhưng bắt buộc phải được tính toán ngay từ giai đoạn mua sắm, thiết kế phần cứng, phần mềm để sẵn sàng thích ứng với bối cảnh tương lai.
Góc nhìn chuyên gia kỹ thuật từ TTC Việt Nam
Nhận định về xu hướng công nghệ này, các kỹ sư hệ thống tại TTC Việt Nam cho rằng sự bùng nổ của AI và máy tính lượng tử đang phóng đại các lỗ hổng bảo mật truyền thống lên một cấp độ hoàn toàn mới. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hạ tầng mạng, viễn thông và chuyển đổi số, việc chờ đợi các bộ tiêu chuẩn hoàn thiện rồi mới hành động có thể sẽ quá muộn. Các tổ chức cần phải rà soát lại kiến trúc hệ thống mạng ngay từ bây giờ, ưu tiên lựa chọn các thiết bị phần cứng và giải pháp phần mềm hỗ trợ khả năng nâng cấp linh hoạt (Crypto-Agility). Sự chuẩn bị chủ động về hạ tầng bảo mật không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp lý mà còn là chìa khóa sống còn để bảo vệ tài sản số trước các hình thức tấn công tinh vi trong kỷ nguyên số.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp bảo mật mạng tiên tiến, tường lửa thế hệ mới và chiến lược hạ tầng viễn thông an toàn trước nguy cơ lượng tử, Quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với TTC Việt Nam qua website ttcvn.net hoặc hotline chính thức để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm.
