Thị trường bưu chính Việt Nam trong những năm gần đây đã chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện hành lang pháp lý để bắt kịp xu thế phát triển của nền kinh tế số và thương mại điện tử.
Dịch vụ bưu chính được xác định trên cơ sở tổng thể các đặc trưng của hoạt động cung cấp dịch vụ, gồm việc cung cấp dịch vụ trên mạng bưu chính; bưu gửi được xử lý riêng lẻ, có định danh và bảo đảm khả năng theo dõi.
Làm rõ phạm vi điều chỉnh và hạn chế chồng chéo quản lý nhà nước
Theo đơn vị chủ trì soạn thảo, bối cảnh thị trường hiện tại đã khác xa so với thời điểm Luật Bưu chính 2010 ra đời. Hoạt động bưu chính hiện nay không chỉ xoay quanh việc vận chuyển thư tín truyền thống mà đã dịch chuyển mạnh mẽ sang mảng giao nhận kiện hàng, gói hàng hóa phục vụ thương mại điện tử. Đi kèm với đó là sự bùng nổ của các loại hình giao hàng nhanh, giao hàng tiết kiệm cũng như dịch vụ logistics số, khiến ranh giới quản lý trở nên mờ nhạt nếu thiếu các quy định pháp lý sắc bén.
Trong giai đoạn thẩm tra dự án luật, nhiều ý kiến chuyên gia quan ngại rằng các tiêu chí về định danh, theo dõi hay truy vết đơn hàng vẫn chưa đủ tường minh để phân định rách ròi giữa bưu chính và dịch vụ vận tải, logistics thông thường. Nguyên nhân là do các đơn vị vận chuyển hàng hóa hiện đại cũng hoàn toàn có khả năng cung cấp mã tra cứu hành trình. Sự thiếu đồng bộ trong tiêu chí có thể tạo ra những điểm mù quản lý, gây khó khăn cho doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng trong việc định hình dịch vụ.
Lắng nghe và tiếp thu các ý kiến đóng góp từ quá trình thẩm tra, cơ quan soạn thảo đã tiến hành rà soát kỹ lưỡng, chỉnh sửa và bổ sung các nội dung tại Điều 1, Điều 3, Điều 4, Điều 5 cùng những điều khoản liên quan khác trong toàn bộ dự thảo luật.
Tiêu chí tổng thể để xác định dịch vụ bưu chính
Dựa trên phương án đã được tinh chỉnh, bản chất của dịch vụ bưu chính được định hình thông qua hệ thống các đặc trưng tổng thể. Cụ thể, dịch vụ này bao gồm việc cung cấp trực tiếp trên nền tảng mạng bưu chính; các bưu gửi được xử lý riêng biệt, có mã định danh đi kèm và luôn đảm bảo khả năng theo dõi xuyên suốt quá trình vận chuyển; bên cạnh đó, công đoạn phát hàng đến tận tay người nhận phải được thực hiện chuẩn xác theo đúng địa chỉ hoặc địa điểm đã có sự thống nhất từ trước.
Điểm sáng đáng chú ý nằm tại khoản 4 Điều 5 của dự thảo, trong đó đưa ra quy định rõ ràng rằng các hoạt động vận tải hàng hóa đơn thuần, dịch vụ kho bãi, logistics hoạt động độc lập và những loại hình dịch vụ không mang đầy đủ các đặc trưng kể trên sẽ không nằm trong phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính.
Như vậy, các yếu tố như mã định danh hay khả năng truy vết không còn là thước đo độc nhất để phán định một dịch vụ có thuộc luật chuyên ngành này hay không. Thay vào đó, cơ quan quản lý sẽ đánh giá dựa trên bức tranh tổng thể về đặc tính dịch vụ thay vì chỉ bám vào tên gọi thương mại hay một dấu hiệu nhận diện đơn lẻ.
Phương pháp luận này cũng được áp dụng nhất quán đối với các mô hình kinh doanh hiện đại như giao hàng nhanh, giao hàng tiết kiệm hay các hình thức tương tự. Tiêu chuẩn để quy chiếu một hoạt động vào Luật Bưu chính chính là bản chất cốt lõi của việc cung cấp dịch vụ, hoàn toàn tách biệt khỏi cách gọi tên hay mô hình vận hành thương mại của doanh nghiệp.
Bưu chính giữ vai trò là hạ tầng thông tin và truyền thông chiến lược của quốc gia
Một bước tiến quan trọng khác trong quá trình hoàn thiện dự thảo luật là việc nâng tầm và chuẩn hóa vai trò của mạng bưu chính, xem đây là một cấu phần trọng yếu nằm trong tổng thể hạ tầng thông tin và truyền thông của cả nước.
Theo chỉ đạo từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nội dung dự thảo cần thiết lập khung pháp lý chặt chẽ đối với hạ tầng bưu chính, coi đây là hạng mục bắt buộc và gắn kết khăng khít với quy hoạch hạ tầng thông tin truyền thông quốc gia. Thêm vào đó, việc luật hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật và dịch vụ nhằm duy trì sự phát triển bền vững của mạng lưới bưu chính công cộng tại các khu vực phên giậu, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các huyện đảo là nhiệm vụ cấp bách.
Đón nhận các định hướng chỉ đạo này, ban soạn thảo đã tiến hành điều chỉnh khoản 1 Điều 4, chính thức công nhận mạng bưu chính là một phần không thể tách rời của hạ tầng thông tin truyền thông quốc gia. Đồng thời, khoản 9 Điều 4 cũng được bổ sung nhằm kiến tạo chính sách ưu đãi, khuyến khích nhân rộng các điểm phục vụ bưu chính đa chức năng trên nền tảng mạng bưu chính công cộng, đặc biệt ưu tiên cho các vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.
Thúc đẩy kinh tế số và thương mại điện tử thông qua hạ tầng bưu chính
Những sự thay đổi mang tính chiến lược này minh chứng cho tầm nhìn phát triển ngành bưu chính không đơn thuần dừng lại ở việc cung cấp các dịch vụ vận chuyển truyền thống. Thay vào đó, bưu chính vươn lên trở thành một hệ thống hạ tầng nền tảng, có nhiệm vụ kết nối thông suốt luồng thông tin, luồng hàng hóa, từ đó làm bệ phóng vững chắc cho sự cất cánh của thương mại điện tử và nền kinh tế số.
Đặc biệt, chủ trương đẩy mạnh phát triển các điểm cung cấp dịch vụ bưu chính đa năng, tích hợp nhịp nhàng giữa nghiệp vụ bưu chính truyền thống với các tiện ích số và dịch vụ công trực tuyến sẽ giúp xóa nhòe khoảng cách tiếp cận dịch vụ của người dân. Người dân tại các khu vực địa hình hiểm trở, miền núi hay hải đảo sẽ có cơ hội tiếp cận các dịch vụ công và dịch vụ tài chính số một cách thuận lợi hơn bao giờ hết.
Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) hiện vẫn đang trong tiến trình hoàn thiện thông qua việc nghiêm túc tiếp thu, giải trình các ý kiến đóng góp từ cộng đồng doanh nghiệp, các bộ ban ngành và những đối tượng chịu tác động trực tiếp. Sự chuẩn hóa về khung khổ pháp lý này được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, an toàn, giúp ngành bưu chính tiến xa hơn trên con đường hiện đại hóa, đồng thời bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.
Góc nhìn chuyên gia từ TTC Việt Nam: Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc phân định rõ ràng giữa hạ tầng bưu chính và dịch vụ vận tải - logistics trong dự thảo Luật sửa đổi là bước đi chiến lược. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giải pháp mạng và viễn thông như TTC Việt Nam, sự đồng bộ về hạ tầng số và hạ tầng bưu chính sẽ tạo ra hệ sinh thái toàn diện, giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, nâng cao bảo mật dữ liệu và thúc đẩy các mô hình kinh doanh số phát triển bền vững.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp mạng, hạ tầng viễn thông và công nghệ thông tin tiên tiến nhất hiện nay, quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia của TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận được sự hỗ trợ tận tâm và chuyên nghiệp.
