Nhà đồng sáng lập Microsoft, tỷ phú Bill Gates, mới đây đã đưa ra những cảnh báo quan trọng về giai đoạn chuyển đổi kéo dài hai mươi năm tới. Ông nhận định đây có thể là một trong những chu kỳ biến động lớn nhất trong lịch sử nhân loại, khi công nghệ trí tuệ nhân tạo tạo ra những tác động sâu rộng đến toàn bộ thị trường lao động toàn cầu, tác động trực tiếp từ khối nhân sự văn phòng cho đến các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn thực hành cao.
Giai đoạn chuyển đổi nhiều biến động của thị trường lao động
Trong một tập phát sóng gần đây của chương trình podcast Decoder, vị tỷ phú này bày tỏ sự quan ngại sâu sắc: Mối lo ngại lớn nhất của ông chính là giai đoạn chuyển đổi kéo dài hai mươi năm tới, thời điểm mà xã hội chứng kiến sự phân hóa rõ rệt giữa nhóm người thích ứng thành công và nhóm gặp nhiều bất lợi, kèm theo đó là hàng loạt sự xáo trộn chưa từng có.
Theo phân tích của Bill Gates, các vị trí công việc mang tính chất lặp đi lặp lại như nhân viên tổng đài bán hàng qua điện thoại, chuyên viên hỗ trợ khách hàng từ xa hay nhân sự kế toán đang đối diện với nguy cơ lớn bị thay thế. Trí tuệ nhân tạo hoàn toàn có đủ khả năng đảm nhiệm các nhóm công việc này với mức chi phí tối ưu hơn rất nhiều, tốc độ xử lý nhanh chóng cùng độ chính xác vượt trội so với con người.
Sự trỗi dậy của robot hình người và tác động đến lao động chân tay
Không chỉ dừng lại ở khối văn phòng, sự phát triển vượt bậc của công nghệ tự động hóa còn vươn đến lĩnh vực lao động chân tay. Tỷ phú công nghệ này dự báo rằng các dòng robot hình người sẽ dần bước ra đời thực để gánh vác thay con người nhiều nhiệm vụ nặng nhọc vốn đòi hỏi sức lao động trực tiếp trong thời gian dài.
Ông nhấn mạnh rằng nếu nhân loại không chủ động tìm cách làm chậm lại hoặc kiểm soát quá trình này, các thế hệ robot trong tương lai sẽ có đủ năng lực để tự tay xây dựng nhà cửa, canh tác nông nghiệp hay thậm chí tham gia vào các ca phẫu thuật phức tạp. Khi thời điểm đó đến, phần lớn các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ thiết yếu sẽ được tạo ra hoàn toàn tự động mà không cần đến sự tham gia của sức lao động con người.
Thách thức đối với sứ mệnh từ thiện và định nghĩa lại mục đích sống
Viễn cảnh tự động hóa toàn diện này cũng làm nảy sinh những bài toán khó đối với chính bản thân Bill Gates, người đã dành phần lớn tài sản và thời gian để đầu tư vào các dự án từ thiện quy mô lớn, bao gồm chiến dịch xóa sổ căn bệnh sốt rét hay giải quyết những cuộc khủng hoảng nhân đạo khẩn cấp trên phạm vi toàn cầu.
Ông từng hình dung ra một kịch bản hài hước nhưng đầy trăn trở, rằng sẽ có ngày hệ thống trí tuệ nhân tạo quay sang nói với ông rằng: Không, tôi làm việc đó tốt hơn ông nhiều. Ông cứ thảnh thơi đi chơi môn pickleball đi, còn mọi việc cứ để tôi lo. Dù nghe qua có vẻ buồn cười, nhưng thực chất đây lại là một thực tế đáng suy ngẫm.
Mặc dù công nghệ có khả năng mang lại sự giàu có và dư dả chưa từng có trong lịch sử, Bill Gates vẫn khẳng định rằng công việc giữ vai trò vô cùng cốt lõi đối với đời sống tinh thần của con người. Việc làm không chỉ đem lại nguồn thu nhập trang trải cuộc sống mà còn mang đến mục đích sống rõ ràng, tạo lập các mối quan hệ đồng nghiệp gắn kết, đồng thời là môi trường để con người phát huy tư duy sáng tạo và giải quyết các vấn đề phức tạp.
Nhận định từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam
Dưới góc nhìn của các chuyên gia công nghệ từ TTC Việt Nam, sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và hạ tầng mạng viễn thông tốc độ cao đang tạo ra một cuộc cách mạng công nghiệp toàn diện. Doanh nghiệp và tổ chức tại Việt Nam cần sớm chuẩn bị hạ tầng công nghệ thông tin vững chắc, tối ưu hóa băng thông mạng và nâng cao năng lực bảo mật để sẵn sàng thích ứng với xu hướng chuyển đổi số và tự động hóa trong tương lai gần.
Các giải pháp duy trì việc làm và thích ứng trong kỷ nguyên tự động hóa
Để hạn chế những tác động tiêu cực mà làn sóng tự động hóa mang lại cho lực lượng lao động, Bill Gates đã đề xuất một số phương án chiến lược nhằm duy trì việc làm, ví dụ như chính sách nghỉ hưu sớm hoặc thiết lập các giới hạn về thời gian làm việc trong tuần. Những giải pháp này giúp chia sẻ khối lượng công việc cho nhiều lao động hơn, thay vì để máy móc tước đi hoàn toàn cơ hội mưu sinh của con người.
Bên cạnh đó, một bộ phận xã hội có thể lựa chọn lối sống thận trọng hơn, học tập theo cách tiếp cận của cộng đồng Amish khi họ chủ động hạn chế công nghệ trong nhiều khía cạnh sinh hoạt, chỉ ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào một số lĩnh vực thực sự cần thiết. Theo quan điểm của Bill Gates, phương pháp này sẽ giúp con người duy trì được sự kết nối, hỗ trợ lẫn nhau và bảo tồn khả năng sáng tạo mang dấu ấn cá nhân độc đáo.
Trước đó, nhiều nhân vật tầm cỡ trong giới công nghệ và tài chính thế giới như nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos hay CEO JPMorgan Chase Jamie Dimon cũng từng đưa ra những đề xuất tương tự về việc rút ngắn thời gian làm việc hàng tuần nhằm giảm thiểu tác động bất lợi của tự động hóa đối với việc làm của con người.
