Trong những năm vừa qua, phần lớn các cuộc trao đổi về trí tuệ nhân tạo đều tập trung vào việc công nghệ này có khả năng thay thế bao nhiêu lượng công việc của con người. Tuy nhiên, tồn tại một khía cạnh ít khi được thảo luận nhưng lại tác động mạnh mẽ đến tương lai thị trường lao động: chuyện gì sẽ diễn ra khi trí tuệ nhân tạo thay thế đa phần các vị trí dành cho người mới bước chân vào nghề?
Vấn đề này không chỉ giới hạn ở nhóm sinh viên vừa tốt nghiệp hay những lao động mới đi làm lần đầu. Đây còn là một bài toán mang tầm chiến lược mà mọi tổ chức kinh doanh bắt buộc phải đối mặt. Trí tuệ nhân tạo chắc chắn sẽ chuyển hóa phương thức lao động của con người, dù tốc độ chuyển dịch và mức độ ảnh hưởng lên từng lĩnh vực cụ thể vẫn còn là ẩn số. Dẫu vậy, có một xu thế đang dần hiển hiện rõ ràng: các vị trí công việc cấp thấp nhiều khả năng sẽ là nhóm đối tượng chịu tổn thương đầu tiên.
Nguyên nhân của hiện tượng này tương đối dễ hiểu. Đa phần khối lượng công việc của nhân sự mới thường bao gồm các thao tác mang tính lặp đi lặp lại như soạn thảo văn bản, tra cứu thông tin, phân tích dữ liệu ở mức độ cơ bản, hỗ trợ viết mã lập trình, lập báo cáo hoặc giải đáp những thắc mắc thông thường từ khách hàng. Đáng chú ý, đây cũng chính là những nhóm nghiệp vụ mà công nghệ trí tuệ nhân tạo đang ghi nhận tốc độ phát triển và tối ưu hóa nhanh nhất. Điểm đáng ngại nằm ở chỗ nếu các công ty tiến hành cắt giảm ồ ạt các chương trình tuyển dụng cử nhân mới ra trường, nhân viên tập sự hay thực tập sinh nhằm mục đích tối ưu chi phí ngắn hạn, họ hoàn toàn có nguy cơ đối mặt với một cuộc khủng hoảng nguồn nhân lực trầm trọng hơn trong tương lai gần.
Vì sao các vị trí đầu vào đối mặt với rủi ro lớn từ công nghệ?
Tại hầu hết các ngành nghề kinh tế, chặng đường đầu tiên của sự nghiệp luôn gắn liền với những nhiệm vụ có tính chất lặp lại và đôi khi mang lại cảm giác nhàm chán. Các luật sư trẻ thường phải dành nhiều giờ liền để nghiên cứu hợp đồng và tìm kiếm án lệ. Các lập trình viên mới vào nghề chủ yếu thực hiện việc vá lỗi phần mềm hoặc xây dựng các tính năng cơ bản dựa trên những mẫu có sẵn. Những chuyên gia marketing phụ trách viết bản nháp ban đầu cho các nội dung quảng cáo, trong khi nhân sự ngành tài chính làm công việc đối soát giao dịch và tổng hợp số liệu báo cáo.
Thực tế đáng tiếc là những nhiệm vụ vừa nêu lại chính là thế mạnh mà các hệ thống trí tuệ nhân tạo ngày càng thực hiện một cách xuất sắc. Những mô hình ngôn ngữ tiên tiến hiện nay có khả năng tự động tạo bản nháp cho các chiến dịch tiếp thị, rà soát lỗi chính tả, hỗ trợ lập trình mã nguồn, tổng hợp các bảng báo cáo tài chính hoặc xử lý các yêu cầu cơ bản từ phía khách hàng gần như trong thời gian thực. Khi các doanh nghiệp nhìn nhận trí tuệ nhân tạo như một giải pháp để thúc đẩy hiệu suất làm việc và tiết giảm chi phí vận hành, việc tự động hóa những công việc kể trên thường là ưu tiên được xem xét đầu tiên.
Hệ quả tất yếu của xu hướng này là việc nhiều tổ chức bắt đầu mặc định rằng họ không còn nhu cầu tuyển dụng quá nhiều nhân sự mới như trước kia.
Biểu hiện này đã xuất hiện rõ nét ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong ngành tiếp thị, các công cụ tự động hóa đảm nhận khâu sáng tạo nội dung và biên tập văn bản. Trong lĩnh vực tài chính, hệ thống tự động thực hiện việc đối chiếu dữ liệu và xuất báo cáo. Đối với dịch vụ chăm sóc khách hàng, các trợ lý ảo thông minh có thể phân loại yêu cầu và giải quyết phần lớn thắc mắc thông thường trước khi cần đến sự can thiệp trực tiếp từ nhân sự con người.
Thêm vào đó, bối cảnh kinh tế vĩ mô với nhiều biến động buộc các doanh nghiệp phải thắt chặt chi phí và tìm kiếm minh chứng về hiệu quả từ những khoản đầu tư khổng lồ vào công nghệ. Do đó, việc thu hẹp quy mô tuyển dụng nhân sự mới trở thành một phương án hấp dẫn. Mặc dù vậy, đây rất có thể là một tư duy mang tính chớp nhoáng và tiềm ẩn những hệ lụy dài hạn cho tổ chức.
Tác động đa chiều đến sự phát triển nguồn nhân lực doanh nghiệp
Nhiều nhà quản lý thường đánh giá các công việc dành cho nhân viên mới chỉ đơn thuần là những nhiệm vụ hành chính mang tính thủ tục. Tuy nhiên, trên thực tế, đây lại là giai đoạn cốt lõi nhất để một cá nhân tích lũy kinh nghiệm thực tế và chuyển mình thành một chuyên gia thực thụ trong tương lai.
Thông qua những công việc tưởng chừng như đơn giản đó, người lao động mới có cơ hội nắm bắt cách thức vận hành của một doanh nghiệp, quan sát quy trình ra quyết định diễn ra như thế nào, thấu hiểu những điểm mà khách hàng thực sự quan tâm cũng như học hỏi cách phối hợp hiệu quả giữa các bộ phận. Họ không chỉ nâng cao năng lực chuyên môn mà còn rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng giao tiếp, tinh thần làm việc nhóm và năng lực lãnh đạo bản thân.
Trường hợp các công ty tiến hành cắt giảm quy mô tuyển dụng nhân sự đầu vào một cách quá mức, họ đồng thời tự làm suy yếu nguồn lực kế thừa của chính đơn vị mình. Việc có ít nhân viên mới ngày hôm nay đồng nghĩa với việc vài năm tiếp theo, thị trường sẽ thiếu hụt trầm trọng các chuyên gia giàu kinh nghiệm để đảm nhận những vị trí trọng yếu. Đây là mối nguy hại lớn trong bối cảnh nhiều ngành nghề hiện đã lâm vào tình trạng khan hiếm nhân sự trình độ cao.
Điểm nghịch lý nằm ở chỗ các hệ thống trí tuệ nhân tạo hiện vẫn chưa thể tự chủ hoàn toàn trong mọi tác vụ. Công nghệ này vẫn đòi hỏi sự tham gia của con người để kiểm chứng thông tin, xác thực kết quả đầu ra và xử lý những tình huống phát sinh có độ phức tạp cao. Nếu thiếu đi tầng lớp nhân sự trung gian được rèn luyện từ các vị trí cấp thấp, toàn bộ khối lượng công việc này sẽ đổ dồn trực tiếp lên vai những nhân viên cấp cao.
Thay vì dành thời gian cho công tác hoạch định chiến lược, đổi mới sáng tạo hay phát triển sản phẩm cốt lõi, những chuyên gia thâm niên sẽ phải tiêu tốn nhiều thời gian để kiểm tra các sản phẩm do máy móc tạo ra hoặc xử lý những công việc mà trước đây nhân viên mới hoàn toàn có thể đảm nhiệm. Điều này hoàn toàn đi ngược lại với ý nghĩa ban đầu của trí tuệ nhân tạo là giải phóng con người khỏi những công việc có hàm lượng giá trị gia tăng thấp.
Sự chuyển dịch bản chất công việc của nhân sự mới
Điểm sáng tích cực là các vị trí công việc dành cho người mới gia nhập thị trường lao động khó có nguy cơ biến mất hoàn toàn. Thay vào đó, hình thái và bản chất của những công việc này sẽ trải qua một cuộc đại tu lớn.
Thay vì tiêu tốn đa phần thời gian cho các thao tác mang tính lặp lại, nhân sự mới sẽ được giao phó những nhiệm vụ mang lại giá trị cao hơn ngay từ thời điểm bắt đầu. Các hệ thống thông minh sẽ gánh vác phần việc tổng hợp dữ liệu, tạo bản nháp hay vận hành các thao tác cơ học, trong khi con người đóng vai trò giám sát, kiểm định chất lượng sản phẩm và đưa ra phán quyết cuối cùng.
Một chuyên viên phân tích mới vào nghề trong giai đoạn tới có thể không còn phải tự mình xử lý từng tập dữ liệu thô như phương thức truyền thống. Thay vào đó, họ sẽ điều phối đồng thời nhiều tác nhân thông minh, phân bổ nhiệm vụ cụ thể cho từng tác nhân, đánh giá các kết quả được tạo ra và định hướng phương pháp phân tích tối ưu. Vị thế của con người sẽ dịch chuyển từ trạng thái "người trực tiếp thực hiện" sang vai trò "người điều phối hệ thống".
Sự thay đổi này mang nhiều nét tương đồng với sự xuất hiện của các thiết bị máy tính bỏ túi từ nhiều thập kỷ trước. Vào thời điểm đó, không ít người bày tỏ sự lo lắng rằng học sinh sẽ mất đi khả năng tính toán thủ công. Dẫu vậy, thực tiễn đã chứng minh điều ngược lại. Công cụ tính toán đã tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận và giải quyết các bài toán có độ phức tạp cao hơn ngay từ lứa tuổi sớm, thay vì chỉ quẩn quanh với các phép tính cơ bản. Trí tuệ nhân tạo hoàn toàn có tiềm năng tạo ra một bước ngoặt tương tự đối với thế hệ lao động trẻ tuổi.
Nhận định từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam
Theo các chuyên gia công nghệ tại TTC Việt Nam, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo không nên được nhìn nhận là dấu chấm hết cho lực lượng lao động trẻ, mà là thời điểm bản lề để tái định nghĩa năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp cần hiểu rằng công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ hạ tầng mạng và xử lý dữ liệu, còn giá trị cốt lõi vẫn nằm ở tư duy làm chủ công nghệ của con người. Việc duy trì và cải tiến chất lượng đào tạo nhân sự mới thông qua các giải pháp công nghệ tiên tiến chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp duy trì sự vững mạnh trong dài hạn.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị những chiến lược nào?
Bước vào kỷ hệ sinh thái thông minh, các tiêu chuẩn tuyển dụng nhân sự mới chắc chắn sẽ trải qua những điều chỉnh mạnh mẽ. Các tổ chức kinh doanh sẽ không chỉ tìm kiếm những cá nhân biết cách tuân thủ quy trình công việc có sẵn, mà sẽ ưu tiên đặc biệt đến các ứng viên sở hữu năng lực giám sát công nghệ, đánh giá chuẩn xác kết quả, xây dựng kế hoạch và tham gia tích cực vào tiến trình ra quyết định.
Mức độ am hiểu về công nghệ thông minh sẽ trở thành một tiêu chuẩn kỹ năng nền tảng, tuy nhiên điều này vẫn chưa đủ để tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Yếu tố cốt lõi làm nên sự khác biệt vẫn nằm ở những kỹ năng mà máy móc khó có khả năng thay thế như tư duy phản biện, năng lực giao tiếp xã hội, khả năng phối hợp nhóm, tư duy sáng tạo, tính thích ứng linh hoạt và kỹ năng giải quyết vấn đề thực tế.
Hơn thế nữa, các đơn vị kinh doanh cần thay đổi góc nhìn về vai trò của các vị trí đầu vào. Thay vì xem đây là nhóm lao động chuyên thực hiện các việc vặt lặp đi lặp lại, doanh nghiệp nên định hướng họ trở thành lực lượng chuyên trách vận hành công nghệ và từng bước gánh vác các nhiệm vụ mang tầm chiến lược. Khi công nghệ giải phóng con người khỏi những đầu việc có giá trị thấp, đích đến cuối cùng không phải là cắt giảm nhân sự mới mà là hỗ trợ họ tăng tốc phát triển năng lực để đóng góp nhiều giá trị hơn cho toàn bộ tổ chức.
Trí tuệ nhân tạo định hình lại phương thức phát triển nhân tài
Sự dịch chuyển công nghệ này vượt ra ngoài khuôn khổ của một cuộc cách mạng tự động hóa thông thường. Nó đặt ra bài toán hoàn toàn mới mẻ về phương thức mà mỗi doanh nghiệp phát hiện, bồi dưỡng và nuôi dưỡng thế hệ lãnh đạo kế cận cho tương lai.
Nếu đơn vị chỉ chăm chăm vào việc cắt giảm chi phí thông qua việc hạn chế tuyển dụng nhân sự mới, họ có nguy cơ vô tình làm đứt đoạn chuỗi cung ứng nhân tài của chính mình. Trái lại, những tổ chức biết cách tận dụng công nghệ để nâng tầm chất lượng công việc cho nhân viên mới, tạo điều kiện cho họ tiếp cận sớm với các nhiệm vụ giá trị cao sẽ sở hữu đội ngũ nhân sự với năng lực thích nghi vượt trội trong kỷ nguyên số.
Tựu trung lại, lợi thế cạnh tranh sẽ không ưu ái những đơn vị sở hữu hệ thống công nghệ lớn nhất, mà sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết cách kết hợp hài hòa giữa năng lực máy móc và trí tuệ con người nhằm xây dựng một lực lượng lao động vững vàng về kỹ năng, giàu kinh nghiệm thực chiến và có tầm nhìn lãnh đạo dài hạn.
Để được tư vấn các giải pháp mạng, hạ tầng viễn thông và tối ưu hóa vận hành doanh nghiệp trong kỷ nguyên số, hãy liên hệ ngay với TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ chuyên gia hàng đầu.
